Prakirna

ઈસ્લામ અનુસાર અવયવોનું દાન

‘અભીવ્યક્તી’

–કાસીમ અબ્બાસ

આ જગતમાં સમાજમાં અતી મહત્ત્વના સભ્ય તરીકે રહેતો માનવી પોતાનું ટુંકું જગતજીવન વીતાવ્યા પછી તેનો એક નક્કી કરેલો ચોક્કસ સમયનો ગાળો પુર્ણ કર્યા પછી આ પામર જગતમાંથી વીદાય લે છે. પોતાના જગતજીવન દરમીયાન તે એક મનુષ્ય હોવાના કારણે પોતાના જેવા અન્ય મનુષ્યોના કલ્યાણ તથા ઉત્કર્ષ કાજે તથા તેમને સહાય કરવાના હેતુથી ઘણાં સુકર્મો કરે છે. અને આ અનુસાર તે પોતાના મૃત્યુ પછી પણ જગતમાં પોતાનું નામ, પોતાની સારી શાખ, પોતાની ઓળખ અને પોતે કરેલ ભલાં કાર્યોની યાદ છોડી જાય છે.

આ પ્રકારનો પરદુ:ખભંજન માનવી પોતાના મૃત્યુ પછી પણ શું અન્ય માનવીઓને કામ આવી શકે કે કેમ? આ પ્રશ્નનો ઉત્તર એ છે કે અવશ્ય તે પોતાના મૃત્યુ પછી પણ અન્ય માનવીઓને કામ આવી શકે છે. એક રીત એ કે તે પોતાના જીવન દરમીયાન એવી સંસ્થા કે સંસ્થાઓ સ્થાપીત કરી જાય અને એવો બન્દોબસ્ત કરી જાય કે તે સંસ્થાઓનાં કાર્યો થકી તેના મૃત્યુ પછી પણ અન્ય માનવીઓને ફાયદો પહોંચતો રહે.

View original post 1,205 more words

અંગદાનનો નીર્ણય લેવો કેટલો અઘરો?

‘અભીવ્યક્તી’

–જીગીષા જૈન

‘‘સ્વજનનાં પાછા આવવાની પાંગળી આશા, ડૉક્ટર્સ પરનો અવીશ્વાસ અને જાતજાતની આશંકાઓમાં ઘેરાયેલો પરીવાર, પોતાનું દુ:ખ ભુલી, બીજાને નવજીવન બક્ષવા માટે અંગદાનનો નીર્ણય લે છે. આ નીર્ણય બીલકુલ સહેલો હોતો નથી. જેમણે આ અઘરો નીર્ણય લેવાની હીમ્મત દાખવી છે એવા લોકોને આજે મળીએ. આ નીર્ણય લેવામાં આપણને મદદ કરી શકે એવી અમુક જરુરી વાતો નીષ્ણાત પાસેથી પણ જાણીએ.’’

અંગદાનનુંમહત્ત્વ દરેક નાગરીકને સમજાય અને દરેક નાગરીક આ માટે પ્રતીબદ્ધ થાય એ માટે 13 ઓગસ્ટને ‘ઑર્ગન ડોનેશન ડે’ ઉજવવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તીનું કોઈ અંગ નબળું હોય કે વ્યવસ્થીત કામ ન આપતું હોય, ત્યારે તેને કોઈ બીજી વ્યક્તીના સ્વસ્થ અંગ સાથે બદલીએ એટલે કે ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરીએ તો એ વ્યક્તીને નવું જીવન મળે છે, નહીંતર આંખ અને ચામડી સીવાયનાં જેટલાં પણ અંગો છે એ ખરાબ થઈ જાય તો માણસ જીવી શકતો નથી. અંગદાન અન્તર્ગત જેની બહોળા અર્થમાં જરુર પડે છે એવાં અંગો છે– આંખ, હૃદય, કીડની…

View original post 2,383 more words

ગ્લૅમર અને અધ્યાત્મ હવે એક સરખાં જ

દેશમાં જે પરિસ્થિતિ પ્રવર્તી રહી છે તેમાં રાજકારણ અને રાજકારણીઓને ઉમેરી દો તો પૂર્ણ ચિત્ર ઉપસે !

‘અભીવ્યક્તી’

–રોહીત શાહ

ક્યારેક તો એવો વહેમ પડે છે કે ગ્લૅમરની દુનીયા હોય કે અધ્યાત્મની દુનીયા હોય, એમાં હવે જરાય છેટું રહ્યું નથી. બન્નેમાં ગરીબોને કોઈ સ્થાન નથી. બન્નેમાં કરોડોના કારોબાર ચાલે છે. ગ્લૅમરની દુનીયામાં સ્થાન મેળવવા અને સ્થાન પર ટકી રહેવા માટે મહીલા કલાકારોએ કાસ્ટીંગ–કાઉચનો શીકાર બનવું પડે છે. અધ્યાત્મજગતમાં મોક્ષપ્રાપ્તી માટે અથવા મનની શાંતી માટે મહીલાઓએ ‘ગુરુ’ને રાજી રાખવા તેમની હવસનો શીકાર બનવું પડે છે. ગ્લૅમરની દુનીયાના લોકોને રાજનેતાઓ સાથે ખાનગી નાતો હોય છે, અધ્યાત્મના ગુરુઓનેય પોતાના કાર્યક્રમોમાં રાજનેતાઓને સામે ચાલીને બોલાવવાની ચળ ઉપડેલી રહે છે.

એક સવાલનો જવાબ સાવ ઠંડા દીમાગથી વીચારો. આસારામ પાસે અત્યારે જેટલી કુલ સમ્પત્તી છે એટલી સમ્પત્તી કોઈ પણ પ્રામાણીક માણસ દર વર્ષે સરકારને ઈન્કમ–ટૅક્સ સહીતના તમામ ટૅક્સ ચુકવીને કેટલાં વરસમાં ભેગી કરી શકે? મોટા ભાગના લોકો કહેશે કે પ્રામાણીક રહીને વ્યક્તી એક ભવમાં આસારામ જેટલી સમ્પત્તી કદીયે ભેગી ન કરી શકે. એનો અર્થ એ જ થયો કે જેને લખલુટ સમ્પત્તી જોઈતી હોય, જેને…

View original post 870 more words

હીન્દુનો અસલ ધર્મ અને હાલના પાખંડી મતો

શ્રીગોવિંદ ભાઈ, સુંદર લેખ ! મારાં બ્લોગ ઉપર રી બ્લોગ કરું છું. આભાર અને શ્રી કરશનદાસ ભાઈને તથા આપને ધન્યવાદ ! સ્ત્રીને ભોગવ્યા વગર મારાજશ્રીને સોંપવા વિષે મેં ઘણાં વર્ષો પહેલાં એક પુસ્તક વાંચેલું. પુસ્તકનું નામ અને લેખકનું નામ યાદ રહ્યું નથી. જો ભૂલતોના હોઊં તો મારા કોલેજ્કાળ દરમિયાન આ પુસ્તક વાંચેલું અને કદાચ આ દિવસો દરમિયાન અમદાવાદની હવેલીના મારાજના શયન ખંડમાંથી સોનાની બ્રા પણ મળી આવેલી. ખેર ! ધરમને નામે આવા પાખડીઓને અંધ શ્રધ્ધળુઓ પોષી રહ્યા છે.

‘અભીવ્યક્તી’

 

કરસનદાસ મુળજી

હીન્દુનાં પુરાણ ઈત્યાદી શાસ્ત્રોમાં કહેલું છે કે કળીયુગના વખતમાં જુદા ધર્મ અને પાખંડો ઉભાં થશે તથા ધુતારા અને પાખંડીઓ આડા પંથો અને આડા માર્ગો ઉપર ચલાવશે. હીન્દુશાસ્ત્ર પ્રમાણે કળીયુગને આરમ્ભ થયાને આજે પાંચ હજાર વર્ષ થઈ ચુક્યાં છે. એ પાંચ હજાર વર્ષની મુદતમાં જેટલા નવા પંથો તથા માર્ગો હીન્દુઓમાં ઉભા થયા છે તે સઘળાં ખોટાં પાખંડ સમજવાં, એવું હીન્દુશાસ્ત્ર ઉપરથી સીધ્ધ થાય છે. હવે મહારાજોનો મુળ પુરુષ વલ્લભ જન્મ્યાને હજુ ચારસો વર્ષ થયાં નથી. વૈષ્ણવમાર્ગનાં પુસ્તકોમાં લખ્યું છે કે વલ્લભાચાર્યનો જન્મ સંવત 1535ના વૈશાખ વદ 11 વાર રવીને દીને થયો હતો. એ વાતને આજ 381વર્ષ થયાં. અને કળીયુગ બેઠાને પાંચ હજાર વર્ષ થઈ ચુકેલાં ત્યારે વલ્લભાચાર્યનો પંથ કળીયુગના જ વખતમાં ચાલુ થયો. જેમ દાદુપંથી, સાધુ પંથી, રામસ્નેહી, રામાનન્દી, સહજાનન્દી ઈત્યાદી પંથો ઉભા થયા તેમ વલ્લભાચાર્યનો પંથ ઉભો થયો. એ સઘળાં પંથો, કળીયુગમાં ઉભા થયા માટે હીન્દુશાસ્ત્રના વચન પ્રમાણે પાખંડી છે!

જદુનાથજી મહારાજ કહે છે કે…

View original post 737 more words

ઝાકળ બન્યું મોતી – કુમારપાળ દેસાઈ

ઝાકળ બન્યું મોતી – કુમારપાળ દેસાઈ

 

ધર્મમાં સિધ્ધિનું પ્રદર્શન નહીં, શ્રધ્ધાનું દર્શન જોઈએ ! દોઢ હજાર વર્ષ પહેલાં બોધિધર્મ નામના એક ભિક્ષુક ભારતમાંથી ચીનની યાત્રાએ ગયા. અહીં ચીનના રાજા વૂ સાથે એમનો મેળાપ થયો. સમગ્ર ચીનમાં રાજા વૂ એમના ભવ્ય ધર્મકાર્યો માટે વિખ્યાત હતા. એમણે અનેક મંદિરો અને મૂર્તિઓ બનાવ્યાં હતાં. રાજ્યમાં સર્વત્ર એક ધાર્મિક વ્યક્તિ તરીકે સૌ રાજાનો આદર અને વંદન કરતા હતા. રાજાને ખબર પડી કે ભારતથી કોઈ બૌદ્ધ ભિક્ષુ પોતાના દેશમાં આવે છે, તો એમને મળવા માટે ગયા. એમણે બોધિધર્મને પૂછ્યું, ”હે બોધિ ! મેં અનેક ભવ્ય મંદિરો બનાવ્યાં છે, એક એકથી ચઢિયાતી અને કિંમતી મૂર્તિઓ સ્થાપી છે. ધર્મની પાછળ મેં અપાર ધન ખર્ચ્યું છે. આપે પણ મેં રચેલા મંદિરો જોયા હશે અને મારાં ધર્મઅનુષ્ઠાનો જાણ્યાં હશે.” બોધિધર્મએ કહ્યું, ”હા, મેં એ મંદિરો જોયાં અને મૂર્તિઓ પણ જોઈ છે. તમારી ધાર્મિકતાની ઘણી લોક પ્રચલિત કથાઓ પણ સાંભળી છે.” આ સાંભળી રાજા વૂને મનમાં અહંકાર જાગ્યો અને એને મૃત્યુ પછી નિર્વાણ કે કોઈ મહાપદ મળશે એવું બોધિધર્મ કહે એવી અપેક્ષાથી પૂછ્યું, ”આટલા બધા ધર્મકાર્યોને પરિણામે મને શું પ્રાપ્ત થશે ?” બોધિધર્મએ કહ્યું, ”કશું જ નહીં.” બોધિધર્મનો આ ઉત્તર સાંભળીને રાજા સ્તબ્ધ થઈ ગયા. એમણે તો આવા જવાબની કલ્પના પણ કરી નહોતી. એમણે ફરી પૂછ્યું, ”એવું કેમ ? હું ધાર્મિક વ્યક્તિ છું. મોકળે હાથે દાન આપું છું, મંદિરો અને ધાર્મિક કાર્યોમાં ધન આપવા માટે ગમે તેટલો વિરોધ થાય તો પણ એની પરવા કરતો નથી. તેમ છતાં મને આપે આવું કેમ કહ્યું ?” રાજાની વાત સાંભળી બોધિધર્મ બોલ્યા, ”એ માટે કહ્યું કે તેં આ બધા કાર્યો પોતાના સ્વાર્થને સિદ્ધ કરવા માટે કર્યાં છે. તેં ભવ્ય મંદિરો બંધાવીને તારા અહંકારને વધુ મોટો અને ભવ્ય બનાવ્યો છે. તેં કીમતી મૂર્તિઓની રચના કરી છે, પરંતુ તેની પાછળ તારો આશય પ્રજાને મૂર્તિઓના દર્શન કરાવવાનો નહિ, પરંતુ મૂર્તિની બહુમૂલ્યતા દર્શાવવાનો હતો. તેં ધર્મકાર્યમાં જેટલું ધન ખર્ચ્યું, એથી વધુ પ્રશંસાની અપેક્ષા રાખી છે, આથી તને કશું પ્રાપ્ત થશે નહીં.” રાજા વૂએ કહ્યું, ”હે બોધિ ! મારી ભૂલ મને સમજાય છે. મારે કઈ રીતે ધર્મકાર્ય કરવાં જોઈએ.” બોધિધર્મએ કહ્યું, ”રાજન ! તારે શ્રધ્ધાથી ધર્મકાર્ય કરવા જોઈએ. જો તેં શ્રદ્ધા અને સમર્પણથી ધર્મકાર્ય કર્યા હોત, તો તારા મનમાં એવો પ્રશ્ન ક્યારેય જાગ્યો ન હોત કે આ બધાથી તને શું મળશે ? તારી શ્રદ્ધા અને સમર્પણે જ એ સઘળા સંશયોને નષ્ટ કરી નાખ્યા હોત.”

 

સાંપ્રદાયિક, ઝનૂની આસ્તિકો કરતાં નિખાલસ નાસ્તિકો અબજ દરજ્જે સારા— અન્તર્યાત્રા-ડો.સર્વેશ પ્ર.વોરા

સાંપ્રદાયિક, ઝનૂની આસ્તિકો કરતાં નિખાલસ નાસ્તિકો અબજ દરજ્જે સારા— અન્તર્યાત્રા-ડો.સર્વેશ પ્ર.વોરા

વ્યક્તિ નાસ્તિક હોય છતાં નિખાલસ હોય વાંદરાં, કૂતરાં જેવાં પ્રાણીઓને નકલ કરતાં શીખવવી બહુ સરળ હોય છે. વાંદરાને સલામ કરતાં શીખવો એટલે એ ભારે વ્યવસ્થિત રીતે સલામ કરે !

મહાપુરુષોની આજુબાજુ નઠોર, કઠોર, કાળમીંઢ જ્ઞાતિવાદ ઊભો કરનારા અને એ ‘ધાર્મિક’ (તથાકથિત ધાર્મિક) ઝનૂનમાં જોડાનારામાં અને વાંદરાં કૂતરામાં કોઈ જ ફરક નથી હોતો. આ પ્રાણીઓ સામાન્ય રીતે કોઇને સલામ ન કરે, પણ રીંગ માસ્ટર કે મદારી અમુક નિશાની કરે એટલે એ સલામ કરે !

ધાર્મિક ઝનૂન અને લઘુતાગ્રંથિ માટે જગજાણીતા એક સાંપ્રદાયિક ટોળાં સામે અનુકંપા ઉદારતા, દયા, અહિંસાની વાત કરવાનો અવસર આવ્યો. સ્વભાવ મુજબ અન્ય સંપ્રદાયના ભક્તિકવિની પંક્તિઓ પ્રવચનમાં ટાંકી. વાત ઉદારતા, દયા, અહિંસાની જ હતી પણ અન્ય સંપ્રદાયના કવિને મુખે કહેવાયેલી એટલે ગાળ ગણાય ! પ્રવચન ચાલુ હતું ને ચિઠ્ઠી આવી :અહીં અન્ય સંપ્રદાયના સંતનો ઉલ્લેખ લોકોને નહીં ગમે ! આ લોકોની હાલત મદારીના સંકેત ને ઇશારે નાચતાં પશુઓ જેવી હોય છે. પશુઓ હજુ ક્ષમ્ય છે, દયાને પાત્ર છે કારણ કે એમનામાં ઝાઝી બુધ્ધિ હોતી નથી, પણ આ સાંપ્રદાયિક પશુઓ તો છતી બુધ્ધિએ, પૂરી માનવ-સહજ અક્કલ સાથે વાનરવેડા કરે છે.

ઈશ્વરનો ભય હોય એ દુષ્ટતા ન આચરે, વિશ્વાસઘાત ના કરે, દંભ ના આચરે એવી સરેરાશ અપેક્ષાને આધારે એમ માની લેવામાં આવ્યું કે ‘ધાર્મિક’ લોકો વધારે વિશ્વસનીય ગણાય. અહીં જબરદસ્ત ભૂલ થઇ. ‘ધર્મ’ને ઈશ્વરમાં શ્રદ્ધા સાથેનાં તત્ત્વ તરીકે માની લેવામાં આવ્યું. આ રાક્ષસી ભૂલ હતી. તથાકથિત ધર્મ ટોળાંની બાહ્ય સાંપ્રદાયિકતાની વાત છે કારણ કે શ્રધ્ધા તો સંપૂર્ણપણે વ્યક્તિગત બાબત છે. સાંપ્રદાયિક ધર્મસ્થાનમાં ઇશ્વરભક્તિની વાતો સાંભળી રહેલ દશ હજાર કહેવાતા ધાર્મિકોમાંથી માંડ એકાદ-બેને હૈયાંમાં શ્રધ્ધા પ્રગટી હોય. અરે શ્રધ્ધાની વાત રહેવા દો, ઈશ્વરની શોધની તડપ પણ માંડ એકાદમાં હોય !

ધર્મનું લેબલ લગાડયું એટલે સારો માણસ જ એવું સમીકરણ તોડવાની લાખો વર્ષો પહેલાં જરૃર હતી અને હવે તો મંદિરે મંદિરે, મસ્જિદે મસ્જિદે, ચર્ચે ચર્ચે, ચોરે ને ચૌટે એવાં બેનર્સ મોટે અક્ષરે મૂકવાની જરૃર છે કે ‘સંપ્રદાય કે તથાકથિત ધર્મનું લેબલ લગાડવા સાથે ઉદારતા કે સજ્જનતા જોડવાની બેવકૂફી ભૂલેચૂકે કરવી નહીં’ તથાકથિત ધાર્મિકતામાં પ્રચ્છન્ન (છૂપાવેલી) રાક્ષસી હિંસકના, ઇશ્વરનાં ગુડવિલને ચરી ખાવાની લુચ્ચાઈ, ઝનૂન અને નઠોર જ્ઞાાતિવાદ હોઈ શકે.

કોઈ લોકોત્તર મહાપુરુષનું મડદું વેંચીને પેલા મહાપુરુષની પ્રતિષ્ઠા ચરી ખાનારા ધાર્મિકોમાં અને મહાન પિતાના સ્વર્ગવાસ પછી એની નામના ચરી ખાનારાં નાલાયક સંતાનોમાં કોઈ ફરક નથી. ઇશ્વરમાં શ્રદ્ધા હોય તો જ ધર્મ હૈયાંમાં પ્રગટે. ધર્મનો શાસ્ત્રીય અર્થ છે : ધારયતિ ઇતિ ધર્મ : જે સંસારમાં સત્ય અને અસત્ય, કાયમી અને નાશવંત વચ્ચે તમારી સમતા ટકાવી રાખે તે ધર્મ.

આવો ધર્મ કાંઈ બોડીબામણીનું ખેતર નથી કે કથામંડપોમાંથી નીકળતા અગણિત ‘ધાર્મિકો’ એમાં ભેલાણ કરી શકે. આ ધર્મ તો વિરલાને પ્રાપ્ત થતી પ્રતીતિ છે. જો આવી પ્રતીતિ થઇહોય તો એ માણસ હરગીઝ સાંપ્રદાયિક ઝનૂની બની જ ન શકે. એ સંપ્રદાયનાં ઝનૂનને ઈશારે નાચનારો કૂતરો બને જ નહીં. મહાવીરનું સત્ય પયગંબર સાહેબને મોઢે કે પયગંબર સાહેબનું સત્ય શ્રી કૃષ્ણને મોઢે સાંભળે ત્યારે એ સત્યના પ્રકાશને ઓળખી લે. એને ‘બ્રાન્ડ’ સાથે સંબંધ ન હોય. એને પોતાની આંતરિક ઓળખ હોય ! નિખાલસ નાસ્તિકને ઈશ્વરનાં કે દૈવી સંચાલક બળમાં વિશ્વાસ નથી એવું એ જાહેર કરે, અને જ્યાં સુધી પોતાની માન્યતા અન્ય પર ઠોકી બેસાડવાનું ઝનૂન એનામાં ન હોય, ત્યાં સુધી એ વધારે વિશ્વસનીય છે, કારણ કે ઇશ્વરમાં અવિશ્વાસની એની માન્યતામાં નિખાલસતા છે, પોતીકી મુદ્રા છે. એ જે કહે છે તે કોઈ ટોળાંની વિચારધારાના પ્રચાર માટે કહેતો નથી.

ખરેખર ઇશ્વરમાં શ્રધ્ધા ન હોય, અમુકતમુક ઇષ્ટદેવમાં શ્રધ્ધા ન હોય પણ ‘આપણે તો અમુક ગલીનાં કૂતરાં, આપણાંમાનું એક કૂતરૃં ભસે ત્યારે આપણે બધાંએ ભસવું જોઇએ એ આપણી સાંપ્રદાયિક ફરજ છે’ એમ શ્રધ્ધાને ‘પહેરનારા’ ખરેખર તો જાતને છેતરનારા હોય છે, અને જો ઇશ્વરમાં શ્રધ્ધાની સુગંધ ઊગી ન હોય પણ પહેરવામાં આવી હોય તો યાદ રાખજો, આવા ધર્મ પહેરનારાઓ ગમે ત્યારે ક્રૂર, વિશ્વાસઘાતી અને નાગા થઇ જશે.

જ્યારે વ્યક્તિ નાસ્તિક હોય છતાં નિખાલસ હોય ત્યારે એની નાસ્તિકતા કરતાં નિખાલસતા વધુ મહત્ત્વની છે, કારણ કે આસ્તિક્તાનો દંભ ટાઈમબોમ્બ હોય છે, કાગળનાં પત્તાંના મહેલ જેવો હોય છે. નિખાલસતાથી રચાયેલી નાસ્તિકતાની ઝૂંપડી આત્મવંચના અને ટોળાંશાહીથી પ્રેરાયેલી આસ્તિક્તાના વિરાટ મહેલ કરતાં વધુ ટકાઉ, વધુ વિશ્વસનીય હોય છે. સાંપ્રદાયિકતા અને પહેરેલી, જૂઠી, દંભી ધાર્મિક શ્રધ્ધા ના ગ્રાહકો હજુ આજે પણ ભલે લાખોની સંખ્યામાં હોય, યાદ રાખજો, એમના પગ નીચેથી પાટિયું ખસી રહ્યું છે. સાંપ્રદાયિકતા, તથાકથિત ધાર્મિક વફાદારોને સજ્જનતાનો પર્યાય માનવા હવેનવી પેઢી તૈયાર નથી.

 

હોરાઈઝન-ભવેન કચ્છી – નેતાઓ તેમના સંતાનોને સરકારી શાળામાં અભ્યાસ કરાવે –

હોરાઈઝન-ભવેન કચ્છી – નેતાઓ તેમના સંતાનોને સરકારી શાળામાં અભ્યાસ કરાવે –

 

શિક્ષણદ્રષ્ટા સોનમ વાંગચૂકની નજરે ભારતના શિક્ષણના કથળતા સ્તરની સમસ્યાનો ઉકેલ ભૂતાનના રાજાએ ફરમાન કર્યું કે અમારા સંતાનો સરકારી શાળામાં અભ્યાસ કરશે અને પછી જોવા મળ્યો ચમત્કાર અગાઉના જમાનામાં વર્ગખંડમાં શ્રેષ્ઠીઓ અને નેતાઓના સંતાનોની બાજુમાં જ ગરીબ કે શ્રમિકના સંતાનો બેસીને અભ્યાસ કરતા ”ભારતમાં શિક્ષણનું સ્તર સુધારવું હોય તો રાજ્યના અને દેશના મંત્રીઓ, વગદાર રાજકારણીઓ, ઉચ્ચ અમલદારો અને કમિશ્નરોએ તેમના સંતાનોને મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અને સરકારી શાળા-કોલેજોમાં અભ્યાસ કરવા દાખલ કરવા જોઈએ.” ‘થ્રી ઇડિયટ્સ’ ફિલ્મમાં આમીર ખાને ફૂંગસુક વાંગડુનો રોલ ભજવીને કુતુહલ જગાવ્યું હતું કે આ પાત્ર કોઇ આવી જીવંત હસ્તીની પ્રેરણા લઇને તૈયાર કરાયું હતું કે શું ? અને તે પછી રસપ્રદ વાત બહાર આવી કે લડાખમાં શિક્ષણ પધ્ધતિના જીનિયસ દ્રષ્ટા, એન્જિનિયર અને શોધ-સંશોધક (ઇનોવેટર) સોનમ વાંગચૂક હિમાલયન યુનિવર્સિટીને આકાર આપી રહ્યા છે. તેનાથી પ્રેરિત થઇને વિદુ વિનોદ અને રાજકુમાર હિરાણીને ફૂંગસુક વાંગડુના પાત્રને પ્રેરણા મળી અલબત્ત આ સોનમ વાંગચૂકની બાયોપિક નહોતી પણ તેની દ્રષ્ટિના શેડ્સ હતા. ભારતના શિક્ષણના કથળતા સ્તરને સુધારવા તેણે ઉપરોક્ત ક્રાંતિકારી ઉપાય સૂચવ્યો છે. અમે આ જ કોલમમાં થોડા અઠવાડિયા અગાઉ સોનમ વાંગચૂકના ભારતમાં પ્રવર્તતી બેકારીના સંદર્ભમાં નિડર અને આગવા વિચારો રજૂ કર્યા હતા. બોર્ડની પરીક્ષાના પરિણામો બહાર પડી ચૂકયા છે ત્યારે ફરી તેની ઝલક તાજી કરીએ. તો વાંગચૂક કહે છે કે હજુ પણ ભારતમાં અંગ્રેજોના શાસનના અરસાની જ સરકારી અને ખાનગી બાબુ બનવાની ‘વ્હાઇટ કોલર’ માનસિકતા જ પ્રવર્તે છે તેના કારણે ટેબલ-ખુરશી અને સ્વચ્છ કપડા રહે તે પ્રકારની નોકરી મળે તો જ કરવાની બાકી બેકાર રહેવાનું. વાંગચૂક આ સ્થિતિ અંગે કહે છે કે હાથ પર નોકરી નથી તેમ કહેવું તેના કરતા એવી ઘણી નોકરી કે રોજી ઇંતેજાર કરીને ખાલી પડેલી છે પણ તેને હાથ નથી મળતા. અર્થાત્ બેકાર રહીને કુટુંબ ભાંગીશુ, ડીપ્રેશનમાં ગરકાવ થઇશું પણ શ્રમજીવી કે એપ્લાઇડ થવું પડે તેવી જોબ નહીં જ કરીએ. વાંગચૂકની નજરે ભારતમાં બેકારીનું એક મહત્તમ કારણ સદીઓથી પ્રવર્તતી વર્ણપ્રથા પણ છે. એક વર્ણનું કામ બીજો વર્ણ માનસિક અને સામાજિક સ્તરે અપનાવવાની રૃચિ કે નૈતિક હિંમત નથી દાખવતો. ખરેખર કોઇ કામ નાનું કે મોટુ નથી. આવી પરિસ્થિતિમાં અનામત પ્રથા પણ સમતુલા ખોરવે છે.વાંગચૂક કહે છે કે પરીક્ષા માટે ઉત્તરવહીમાં લખવા માટે જે અભ્સાય થાય છે તે ભૂલાઈ જતો હોય છે. જો વિદ્યાર્થી પોતે પ્રાયોગિક રીતે તે મૂલવે અને અમલમાં મુકે કે નજર સામે પ્રક્રિયા જુએ તો તે કાયમ યાદ રહેતું હોય છે. પરીક્ષાલક્ષી કરતા ‘એપ્લાઇડ સાયન્સ’નો અભિગમ રાખવો જોઈએ. આપણા વિદ્યાર્થીઓ વિશ્વના વિકસીત દેશોમાં પાંચ-સાત વર્ષ જૂનું થઇ ગયેલું જ્ઞાાન અને માહિતીનો વર્તમાનમાં અભ્યાસ કરવા માટે રોજના આઠ કલાક વ્યર્થ ખર્ચે છે. શિક્ષકોનું પણ તેવું જ છે. આ જ કારણે દેશની ટોચની કંપનીઓ એવી હતાશા વ્યક્ત કરે છે કે વર્તમાન વિશ્વની સાથે કંપનીની પ્રગતિ સાધી શકાય તેવી ગુણવત્તાના કોઈપણ ક્ષેત્રના સ્નાતકો- અનુસ્નાતકો આપણા અગ્રીમ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાંથી બહાર પડતા નથી. વિદેશમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ બાદ આ જ આપણા વિદ્યાર્થીઆ વૈશ્વિક કંપનીઓમાં નીખરી ઊઠતા હોય છે.હવે ફરી લેખના પ્રારંભે ભારતની શિક્ષણ પ્રથાને બેઠી કરવા વાંગચૂકે જે નિડર વિચારો આપ્યા છે તેના પર આવીએ. વાંગચૂક ભુતાનનું ઉદાહરણ આપતા કહે છે કે ભુતાનમાં શિક્ષણનું સ્તર સાવ કથળેલું હતું. ખાનગી શાળાઓ લૂંટ ચલાવતી હતી ત્યારે રાજા જિંગ્મે ખેસર નાભગ્યેલ વાંગચૂકને (જોગાનુજોગ રાજાની અટક પણ વાંગચૂક છે.) વિચાર સ્ફૂર્યો કે સરકારી અને પાલિકાની શાળાઓને તમામ ગ્રાંટ, સરકારી સહાય, સસ્તી જમીન અને વિશ્વ બેંકની, વિદેશીઓની સહાય મળે છે તો પણ તેમાં અભ્યાસ કરવા તો ગરીબો અને કચડાયેલા કુટુંબોના સંતાનો આવે છે અને સરકારી શાળાઓનું સ્તર પણ નિમ્ન છે. રાજાએ ફરમાન કર્યું કે રાજવી પરિવારના અને તમામ નેતાઓ, મંત્રીઓ અને અમલદારોને તેમના સંતાનોને સરકારી શાળામાં અભ્યાસ કરાવવાનો રહેશે.બસ પછી તો જે અપેક્ષિત હતું તે જ થયું. સરકારી શાળાની સ્થિતિ અને સ્તર પર નેતાઓ અને અમલદારો અંગત રસ લેવા માંડયા. નિયમિત ઇન્સ્પેકશનો પણ થયા. રાજકુંવરો રાઉન્ડ લેવા નીકળે. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રકચરથી માંડીને શિક્ષકોની ગુણવત્તાસભર ભરતી બધુ જ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું આકાર પામતું ગયું. જેમ વીઆઇપીનું કોઇ કાર્યક્રમમાં અડધો કલાક માટે પણ આગમન થતું હોય તો રાતોરાત રસ્ત પર ડામર પથરાઇ જાય. ધૂળની ઢગલી પણ હાથ ના લાગે તેવું સ્વચ્છતા અભિયાન હાથ ધરાઇ જાય. કામમાં કોઇ દાંડાઈ કરે તો તે સસ્પેન્ડ કે બદલીની સજા સુધ્ધા પામે તેવો રોજીંદો ફફડાટ સરકારી શાળાના સંચાલકો અને સ્ટાફને રહે છે. સરકારી શાળાઓની લાઇબ્રેરી, લેબોરેટરી, પર્યાવરણ, રમતની સુવિધા-મેદાનો, ભોજન-કેન્ટિન અને પાર્ક બધુ જ નંદનવન જેવું ભાસે છે.વાંગચૂક કહે છે કે ભારતમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર બજેટમાં અબજો રૃપિયા ફાળવે છે તો પણ સરકારી શાળાઓની હાલત બદતર કેમ ? વીવીઆઈપી તેમના સંતાનોને સરકારી શાળાઓમાં દાખલ કરે તેટલું જ કાફી છે પછી જૂઓ જોતજોતામાં તે શાળા ટોચની ખાનગી શાળાઓને દોડતી કરી દે છે કે નહીં. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર અને ગુણોત્સવ જેવા કાર્યક્રમો યોજે છે તે આવકાર્ય છે. પણ ખરેખર રાજકારણીઓ, અમલદારો અને કોર્પોરેટ જગતથી માંડી સમાજના વગદારોના સંતાનોનો સરકારી શાળાઓમાં પ્રવેશોત્સવનો કાર્યક્રમ યોજો અને જૂઓ શિક્ષણના સ્તરમાં કેવું ચમત્કારિક પરિવર્તન આવે છે. ભૂતાનમાં છેલ્લાં વર્ષોમાં એવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે કે સરકારી શાળાઓમાં પ્રવેશ મેળવવા પડાપડી થાય છે. જે શાળામાં રાજવી પરિવારના સંતાનો અભ્યાસ કરે છે તેના જ વર્ગમાં રાજાના મહેલાના બાગાયતનું કામ સંભાળતા માળીનો અને ડ્રાઇવરની પુત્રી અભ્યાસ કરે છે.આમ જુઓ તો શિક્ષણનું ખાનગીકરણ આ હદે ન હતું ત્યારે અત્યારે જેઓ ૫૦-૬૦ વર્ષની વયના હશે તેઓ પણ તેમના શાળાકિય સંસ્મરણો વાગોળતા કહેશે કે તેઓ તાલુકા કે સરકારી શાળામાં જ અભ્યાસ કરતા અને તમામ આર્થિક, સામાજિક સ્તરના વાલીઓના સંતાનો એક જ વર્ગમાં અભ્યાસ કરતા હતા. ખાનગી શાળા તરીકે કોન્વેન્ટ જ ઉલ્લેખનીય રહેતી. અત્યારે એવો ઘાટ ઘડાયો છે કે પ્રાથમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ ખાનગી શાળાઓમાં લેવાનું પણ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે સરકારી કોલેજોમાં અભ્યાસ કરવો સ્ટેટસ મનાય (મર્યાદિત બેઠકો અને મફત જેવી ફી હોઈ)આવો અભિગમ શાળાકિય જ અભ્યાસ વખતે કેમ નહીં ? ભુતાનમાં હવે તો જે વિદ્યાર્થીઓ ખાનગી શાળામાં પ્રવેશ મેળવે તેઓ માટે એવું માનવામાં આવે છે કે તેઓના માર્કસ ઓછા આવ્યા હશે અને સરકારી શાળાઓમાં પ્રવેશ નહીં મેળવી શક્યા હોય ! ભુતાનમાં રાજવી પરિવારના અને વીવીઆઈપીના સંતાનો દાર્જીલિંગ અને વિદેશમાં અભ્યાસ માટે મોકલવામાં આવતા હતા પણ હવે રાજાની નજર હોઈ આ પ્રણાલી અટકી ગઈ છે. શિક્ષકોનું સ્તર તો ઉત્કૃષ્ટ બન્યું જ છે પણ તેઓનો પગાર પણ ટોચના વ્યવસાયીઓ જેટલો હોઈ સમાજમાં તેઓને આદરભરી નજરે જોવામાં આવે છે. કેવા શિક્ષકોની ભરતી થાય છે તેના પર વીવીઆઈપી વાલીઓ જ નજર રાખે છે. વાંગચુક કહે છે કે જો શિક્ષકોને ગુણવત્તાની શરતે ઉંચો પગાર આપો તો નવી પેઢીમાં શિક્ષક બનવાની સ્પર્ધા થશે. તમે સિંગદાણાફેંકો તો વાંદરાઓનું ટોળુ જ તેને ખાવા ઉમટતું હોય છે. શિક્ષણના વ્યવસાય માટે સમાજમાં આદર હોવો જોઇએ. નવી જનરેશનને મોટા શહેરોમાં મોટા કમર્શિયલ ઇમારતોમાં જગા ખરીદીને કોચિંગ ક્લાસનો ધંધો કરવો છે પણ શિક્ષક નથી બનવું. શિક્ષણ તરીકે નથી ઓળખાવું. કેન્દ્ર અનેરાજ્ય સરકારે આબાબતે ગહન ચિંતન કરવાની જરૃર છે કે ઉત્કૃષ્ટ શિક્ષકો કેમ મળતા નથી. તેઓને આકર્ષવા શું કેવું વાતાવરણ રચી શકાય. જેને ક્યાંય નોકરી ના મળે તે શિક્ષક બને. જેને વેઠ ઉતારતા પીરીયડ લઇને ગુટખા ઘસવા છે તેવા શિક્ષકો પણ છે. એજન્ટોને રૃપિયા ખવડાવી મોજથી સ્ટાફ રૃમમાં બેસવા મળે એટલે શિક્ષકો બનનારા વધતા જાય છે : નેતાઓની વગ અને ભરતી કૌભાંડ થકી બનેલા શિક્ષકો વિદ્યાર્થીઓને અસંસ્કારી બનાવે છે. માતર સ્થિત બ્રહ્મલીન બાલઅવધૂતજી કહેતા કે તમે કંઇ પણ આર્થિક કે બિનઆર્થિક પ્રવૃત્તિ કરો જે સમાજની નજરે જેવી પણ લાગતી હોય પણ તમે તમારી જાતને પ્રત્યેક ક્ષણે પુછતા રહો કે ‘આમ કરવા પાછળ તમારી વૃત્તિ શું છે.’ આજે જે પણ નિર્માણ નવિનીકરણ પ્રોજેક્ટ, કારકિર્દી નોકરી કે સર્જન આકાર પામે છે તેમાં કર્તાની વૃત્તિ લૂંટ, ભ્રષ્ટાચાર, ગ્રાહકોને ચીરવા કે આત્મશ્લાધા કરાવવા માટેની હોય છે. અમેરિકા, યુરોપ કે જ્યાં શિક્ષણની ગુણવત્તા ઉત્કૃષ્ટ છે ત્યાં પણ સંચાલકોનો આશય બિઝનેસનો જ છે પણ તેઓ બદલામાં ક્વોલીટી શિક્ષણ આપે છે. વર્લ્ડ રેન્કિંગમાં સ્થાન મેળવવા પડાપડી થાય છે. ભારતમાં તો તગડી ફી લેવાની પણ બદલામાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરથી તો જોજનો દુર રહેવું પડે તેવી શિક્ષણની સ્થિતિ છે. માત્ર શિક્ષણમાં જ શા માટે ? કેમ નેતાઓ, કોર્પોરેટ જગત કે વીવીઆઈપી લોગ સરકારી કે કોર્પોરેશનની હોસ્પિટલમાં સારવાર નથી લેતા ? રાજ્ય સરકાર એક વખત આમ કરવાનો સરક્યુલર બહાર પાડે પછી જૂઓ સરકારી હોસ્પિટલોનું સ્તર જોઈ કોર્પોરેટ હોસ્પિટલો દોડતી થઇ જાય છે કે નહીં. દરેક વખતે વિદ્યાર્થીઓને પ્રેરણા કે કારકિર્દીનું ઘડતર કરવા માટેન પ્રવચનો અને સેમિનારો રાખવા કરતા શિક્ષકો, શિક્ષણ અને સંચાલકો પાસેથી શું અપેક્ષા રખાય છે તેની તેઓને પ્રેરણા આપતા વર્કશોપ પણ રાખી જ શકાય.

 

કહેવાતો ધર્મ-જાણ્યા છતાં અજાણ્યા ! અન્તર્યાત્રા–ડૉ. સર્વેશ વોરા

કહેવાતો ધર્મ–જાણ્યા છતાં -અજાણ્યા ! અન્તર્યાત્રા — ડૉ. સર્વેશ પ્ર.વોરા

ધર્મના સિધ્ધાંતો આપણા હૈયામાં છે જ એ શીખવા માટે કોઈ વર્ગમાં જોડાવાથી, કોઈ સંપ્રદાયનાં ઝનૂન માટે પરિગ્રહી બનવાથી કશું મળતું નથી. એ સિધ્ધાંતો હૈયાંમાંથી જાગવા જોઈએ.

 

‘સાચું બોલવ્ ાું’, ‘અન્યને દુ:ખ ન પહોંચાડવું’, સૌ ઇશ્વરનાં છે, આથી સૌપ્રત્યે સહોદર જેવો જ ભાવ રાખવો’, ‘જેવું કરો તેવું પામો’, ‘ આ દુનિયા ક્ષણભંગુર છે, ગમે તે ઘડીએ દુનિયામાંથી ઉચાળા ભરવા પડશે’, ‘વૈષ્ણવજન તો તેને કહીએ, જે પીડ પરાઈ જાણે રે’

ઉપર જણાવેલી વાતોને તમે ‘ધર્મ’ કહેશો કે ‘અધર્મ’ ?

જો એ વાતોમાં જ વિશ્વમાં ધર્મોના મૂળભૂત – સિધ્ધાંતોમાંના કેટલાકનો સમાવેશ થયોહોય તે જરા કહેશો ખરા કે એમાં નવું, અજાણ્યું, આશ્ચર્યજનક શું છે ?

ટાઈપરાઈટીંગ શીખવા વર્ગમાં જવું પડે, ભરતગૂંથણ શીખવા કોઈક અભ્યાસ વર્ગમાં જોડાવું પડે કે કોઈ શિક્ષક પાસે શીખવું પડે, એંજીનીયરિંગ શીખવા વર્ગમાં જોડાવું પડે, નવી ભાષા શીખવા શિક્ષક કે પુસ્તકનો સહારો લેવો પડે, શું ધર્મના વિષયી મૂળભૂત સરળ વાતો એટલી અટપટી છે કે શીખવા જવી પડે ?

બારાખડીનો કક્કો ન શીખ્યો હોય એવો કોઈ દૂરનાં ગામડાંનો ગાડાંખેડૂ હોય, કે કોઈ ઉચ્ચપદવી ધારી-પંડિત હોય, વ્યાખ્યાનમાળામાં ખૂણે ખાંચરે બેઠેલો કોઈ અલ્પશિક્ષિત ગુમાસ્તો હોય કે વ્યાસપીઠ પર પ્રવચન આપનાર ધર્મગુરુ હોય, તમામે તમામ લોકો ધર્મની આ મૂળભૂત બાબતો વિષે માહિતી ધરાવતા હોય છે.

ધર્મની અમુક બાબતો તો એવી હોય છે, જે આપણે માર ખાઈને શીખ્યા હોઈએ છીએ, ચૂલા પર મૂકેલાં ધગધગતાં તપેલાંને હાથ લગાડો તો દાઝી જવાય, ને યાદગાર પાઠ મળે, એ અનેકવાર ધર્મની બારાખડી આપણને અનુભવ દ્વારા જાણવા મળી હોય છે, દાખલાતરીકે, હું નબળો અને લાચાર હોઉં, મારાથી વિરોધ ન થઈ શકે એવા કૌટુમ્બિક સંજોગો હોય, ત્યારે મારા સંજોગોથી પૂરેપૂરી માહિતગાર વ્યક્તિ મને કટાક્ષબાણથી વીંધે ત્યારે મને બેહદ દુ:ખ થાય, એ વાત હું અનુભવથી શીખ્યો હોઉ છું,હું એક યુવતી તરીકે મારાં ઘરમાં લગ્ન પહેલાં મારાં વૃધ્ધ માતાપિતા, મારા અપંગભાઈ અને મારાં નવાં ભાભીના સંબંધો જોઈ ચુકીહોઉં.

નવપરિણિતભાભી દ્વારા મારાં વૃધ્ધ અને નિર્દોષ વડીલો પ્રત્યેનો ક્રૂર વર્તાવ જોઇને પીડા અનુભવી હોય, ભાભીએ આમ ન વર્તવું જોઇએ, પોતાનાં પિયરમાં બેઠેલાં માબાપને યાદ રાખવાં જોઇએ, એવું મને સ્પષ્ટ પ્રતીત થતું હોય, પછી હું લગ્ન કરીને અન્ય ઘરમાં જાઉં ત્યારે હું પણ મારો ભૂતકાળ ભૂલીને મારાં સાસુ-સસરા કે અપંગ દિયર-કે જેઠ સાથે ક્રૂર બનું, ત્યારે મેં અનુભવથી શીખેલ ધર્મ પણ જાણી જોઇને ભૂલી જવાતો હોય છે.

ધર્મના સિધ્ધાંતો આપણે બધા બહુ સારી રીતે જાણતા હોઈએ છીએ, શ્વાસોચ્છવાસ, પાણી પીવું જેટલી સહજ બાબતો છે, એટલા સહજ ધર્મના સિધ્ધાંતો હોય છે.

જેમ મને ભૂખ તરસ લાગે છે એમ અન્યને પણ લાગે છે, જેમ મને અન્યાયથી દુ:ખ થાય એમ અન્યને પણ અન્યાયથી દુ:ખ થાય છે. આ વાતો કોઈ કથાકાર આપણને હસાવી રડાવીને સમજાવે આ વાતો જ ફરી ફરી સાંભળવા મારે વ્યાખ્યાનોમા હાજરી આપવી પડે, એવી કશી જરૃર ખરી ?

કરશનદાસ માણેકનું પ્રસિધ્ધ કાવ્ય ‘હરિનાં લોચનિયાં’ અહીં તીવ્રપણે યાદ આવે છે. ‘તે દિન-આંસૂભીનાં રે હરિનાં લોચનિયાં મેં દીઠાં.’ હરિએ; અલ્લાહે, પરમેશ્વરે મૂળભૂત ધર્મની સમજ અધર્મ આચરે, અરે, ધર્મનાં ઓઠા હેઠળ અધર્મ આચરે ત્યારે પરમપિતાને શું થતું હશે ?

કહે છે કે કોઈ પ્રતિભાશાળી રાજકીય નેતાને નિષ્ક્રિય બનાવી દેવો હોય, એ નેતાવ્યૂહાત્મક રીતે સત્તાધારી પક્ષને આડો આવતો હોય, ત્યારે ઘણીવાર એને’રાજ્યપાલ’ (ગવર્નર) બનાવી દેવાય છે. શું આપણે ઈશ્વરની, ધર્મની હાલત આવી નથી કરી ?

એક ધર્મ-કેન્દ્રમાં બહુ મોટો ‘ધાર્મિક ઉત્સવ’ ચાલી રહ્યો હતો. ઉત્સવની જાહેરાતમાં નહીં તો પાંચ-સાત લાખ રૃપિયાનું આંધણ થયેલું. એ પ્રસંગે નહીં તો આઠ-દશ લાખનું નર્યું કાળું નાણું વપરાવાનું હતું.

એ ધર્મકેન્દ્રના મુખ્ય પંડિતે એક માગણી કરી : મારા પુત્રને બારમાં ધોરણમાં બહુ સારા માર્કસ મળ્યા છે, પણ એંજીનીયરિંગનો અભ્યાસ કરાવવાનો બહુ મોટો ખર્ચ થાય એમ છે, તમે કોઈ શ્રીમંતને સુચવો તો કાંઇક મદદ થાય.’ એ પંડિતે પોતાનું આખું જીવન વિદ્યાની આરાધનામાં વીતાવેલું. પેલા ‘મહાન ધરમ ઉત્સવ’ના’મહાન ધાર્મિકો’ એ આ પંડિતને રીતસર જવાબ આપેલો, ‘અમે તો માત્ર ધર્મઅર્થે પૈસા વાપરીએ છીએ.તમારા પુત્રને જરૃર હોય તો અમારાં ટ્રસ્ટ (૮૦-જી)માંથી ચાર-પાંચસો અપાવીે, બાકીના અન્ય સ્થળેથી માગી લાવો.’

એ મહાન ધાર્મિકોની દ્રષ્ટિએ ટ્રેડ યુનિયનના મેળાવા જેમ સાંપ્રદાયિક સંકુચિતતા માટે હદબહાર કાળું નાણું ખર્ચવું એ જ ‘ધર્મ’ હશે, અને અકિંચન બ્રાહ્મણના તેજસ્વી પુત્રને ઉદાર મદદ દ્વારા એ પુત્રના સમગ્ર પરિવારને પગભર કરવો એ ‘અધર્મ’ હશે !

આપણે ક્યાં આવીને ઊભા છીએ ?

એક ગ્રીક ફિલસુફે બહુ સરસ વાત કરેલી કે ‘જ્ઞાાન બહારથી અંદર આવતું નથી. એ હૈયામાં જ હોય છે. સારો શિક્ષક ટકોરા મારીને એ જ્ઞાાનને જગાડે છે’ ધર્મના સિધ્ધાંતો આપણા હૈયામાં છે જ એ શીખવા માટે કોઈ વર્ગમાં જોડાવાથી, કોઈ સંપ્રદાયનાં ઝનૂન માટે પરિગ્રહી બનવાથી કશું મળતું નથી. એ સિધ્ધાંતો હૈયાંમાંથી જાગવા જોઈએ.

ઊંઘણશી વિદ્યાર્થીના કાન ખેંચો તો જ ઊઠે, એમ કુદરત આપણા કાન ખેંચે ત્યારે જ શું ધર્મ બાબત જાગૃત થશું ?

શું વાળ્યા નહીં વળીએ, હાર્યા જ વળશું ?

 

Thanks.

 

ગુજરાત હવે ખરેખર બિહાર બનવા જઈ નથી રહ્યું પણ પૂર્ણ રીતે છે બની ચૂક્યું છે

૯,જુલાઈ,૨૦૦૯ના રોજ મારાં બ્લોગ ઉપર એક પોસ્ટ મૂકેલ કે ” ગુજરાત બિહાર બનવા જઈ રહ્યુંછે કે શુ?  અરાજકતા દિન પ્રતિ દિન વધી રહી છે “

આ સમયે શ્રી નરેંદ્ર મોદી મુખ્ય પ્રધાન  હતા ત્યારે પણ ખૂન-અપહરણ-બળાત્કાર= ભ્રષ્ટાચાર-ભેળસેળ -વ્યાજખોરોનો ત્રાસ ( પોલીસવાળા જ વ્યાજ્ખોર બની બે નામી વ્યવહાર કરતા જે આજે કદાચ વધારે નફ્ફ્ટ બની ચૂક્યા છે) લૂંટ્ફાટ-વગેરે એ માજા મૂકવાની દોટ શરૂ થયેલી જે આજના ગુજરાતની કાયદો અને વ્યવસ્થા  તરફ દૃષ્ટિપાત કરતા અને રોજ બ રોજના તમામ મિડિયા ઉપરના સમાચારો વાંચતા એવું જણાય છે કે

ગુજરાત હવે ખરેખર બિહાર બનવા જઈ નથી રહ્યું પણ પૂર્ણ રીતે છે બની ચૂક્યું છે

 

કદાચ આવનારા દિવસોમાં સીધા-સરળ અને પ્રમાણિકતાથી જીવતા લોકોનું જીવન અત્યંત દુષ્કર બની ચૂક્યું છે. વડાપ્રધાન શ્રી નરેંદ્ર મોદીની આબરૂના લીરેલીરા ઉડી જાય તે પહેલાં આજે સત્તા ઉપર બેઠેલા તમામ હોદેદારોની ઉંઘ ઉડશે ખરી? અને ગુજરાતને બિહાર બનતું અટકાવી શકશે ? આપ શૂં માનો છો?

 

 

 

  ગુજરાત બિહાર બનવા જઈ રહ્યું છે કે શું ? અરાજકતા દિન પ્રતિ દિન વધી રહી છે !!!

4 જુલાઈ 2009ના “અભિયાન”ના અંકમાં જે લેખો દીપલ ત્રિવેદીના લેખ સહિત પ્રસિધ્ધ થયા છે તે લેખોએ મારાં મનમાં કેટલાક સમય થયા ચાલી રહેલા ગુજરાતના     મુખ્યમંત્રીની વહિવટી તંત્ર ઉપરની ઢીલી થઈ રહેલી પકડ વિષે વિચારોના  ઘમસાણને વાચા આપવા ઉશ્કેરી ( PROVOKE ) મેલ્યો છે તેમ કહું તો ખોટું નથી.4 જુલાઈ 2009નો “અભિયાન”નો અંક સાચું પૂછો તો ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી અને સરકાર સામે પોકારવામાં આવેલું “તહોમતનામું” જ ગણી શકાય ! તેમાં  પ્રસિધ્ધ થયેલા તમામ લેખોની ગંભીરતા પૂર્વક તમામ સત્તાધીશો અને મુખ્યમંત્રી સહિતે નોંધ લેવી જ રહી !

ગુજરાત બિહાર કે ઉત્તરપ્રદેશ ના બની બેસે તે માટે વહિવટી તંત્ર ખાસ કરીને પોલીસ-શિક્ષણ ઉપર જો અસરકારક અને તત્કાલ નિર્ણય  કરનારા ચૂનંદા અધિકારીઓને નહિ નીયુકત કરવામાં આવે તો ગુજરાતને બિહાર કે ઉત્તરપ્રદેશ બનતું કોઈ નહિ અટકાવી શકે !

અભિયાનમાં જે લેખો પ્રસિધ્ધ થયા છે તે તમામ દૂષણો નજીકના ભૂતકાળમાં જ વકર્યા છે. ખાસ કરીને  ( 1 ) અશ્લીલ વીડિયો ક્લીપીંગ્સ  ( 2 ) વ્યાજ ખોરો ( 3 ) સ્ત્રી સલામતી ( 4 ) પોલીસ પૂત્રોના પરાક્રમ અને હવે તો ( 5 ) ડૉકટરો પણ

આ બધામાં ખૂબજ ગંભીર તો પોલીસ અને તેની અસામાજિક તત્ત્વો સાથેની સક્રિય રીતની સંડોવણી જે મીલીભગત છે તે નિઃશંક છે. પોલીસ પોતાના પૂત્રો દ્વારા પાકિસ્તાનની જેમ પ્રોક્સીથી આવી અસામાજિક  પ્રવૃતિ  કરાવી રહ્યા હોય માટે જ તે તરફ આંખ મીચામણા કરી રહ્યા હોય તેમ નથી લાગતું  ? એક નાની વાત તરફ ધ્યાન દોરું તો હેલ્મેટ પહેર્યા વગર કે કારમાં સીટ બેલ્ટ બાંધ્યા વગર જનારને દંડવામાં જે અતિ ઉત્સાહ પોલીસોમાં દ્ર્ષ્ટિગોચર થાય છે તે જ પોલીસોને ગાડીઓ ઉપર મોટા અક્ષરે લખાવવામાં આવેલા શબ્દો જેવાકે  “જય માતાજી,”  “જય આશાપુરા,”  “જય ખોડિયાર,”  “સરકાર,”  “શક્તિ,”  “માં,”  “મહેર,”  “આયર”  વગેરે આવા સાંકેતિક શબ્દો કેમ નહિ દેખાતા હોય ?  અરે નંબર પ્લેટો પણ જુદા જુદા કલરોમાં અને સાંકેતિક ચિન્હો સાથે જોવા મળે છે  અને આ સંકેતોનો અર્થ પોલીસ કર્મીઓ બરાબર સમજતા હોય છે ! પોલીસ કોંસ્ટેબલ કે સામાન્ય જમાદાર કે સબ-ઈંસ્પેકટર જેવા કર્મીઓ પાસે રૂ!. 70.000/- કે 90.000/- ની કિમતની બાઈક કેવી રીતે હોઈ શકે તો કેટલાક પાસે તો રૂ1. 800.000/- થી રૂ!. 10.00000/- દસ લાખસુધીની  કે તેથી પણ મોટી રકમની ગાડીઓ પણ જોવા મળે છે ! હા આ બધા કર્મીઓ કાયદાના જાણકાર હોવાથી પોતાને નામે કોઈ માલ કે મિલક્ત રાખતા ના હોય તે શક્ય છે. આવી બે નંબરની મિલક્તો ધરાવનાર તરફ ધરાર આંખ મિંચામણા કરવામાં આવતા રહે છે.

”ખાતો નથી કે ખાવા દેતો નથી” સુત્રમાં સુંદર લાગે છે પણ વહિવટમાં “શૂન્ય” જણાય છે !!

અશ્લીલ વીડિયો વ્યાજખોરો અને સ્ત્રીઓની છેડતી અને બળાત્કારો વિષે જો સાચા દિલથી નેકી અને નિષ્ઠાથી તપાસ કરવામાં આવે તો મોટા ભાગના પોલીસ કર્મીઓ કે તેમના સગા કે સંબંધીઓ નીકળી પડશે તે નિઃસંદેહ છે.

એજ રીતે શિક્ષણને સત્તાધીશ રાજકારણીઓ  ધંધો બનાવી બેઠા છે અને તે વિષે તો ઘણું લખાયું છે લખાય રહ્યું છે અને તલઃસ્પર્શી વિગતો સાથે એક અલગ વિષય તરીકે લખવા ધારું છું.

આપણાં મુખ્યમંત્રીએ કહેલું તે યાદ આવે છે કે, “ગુજરાતના પ્રજાજનો તમે સુઈ રહો, હું જાગુ છું”  પણ થોડા સમય થયા ગુજરાતમાં બનતા અસામાજિક બનાવો એવું પ્રતિપાદન કરે છે કે મુખ્યમંત્રી કદાચ કુંભકર્ણની ઉઘમાં  સરી પડ્યા છે  અને મેડિકલની ભાષામાં કદાચ કોમામાં સરી પડ્યા હોવાની દહેશત સેવાઈ રહી છે !!

છેલ્લા કેટલાક વર્ષો થયા અસામાજિક તત્ત્વોને છૂટો દોર મળી ગયો છે અને અભય બની ચૂકયા છે. જ્યારે સામે પક્ષે જનતા જાણે બિચારી બની ગઈ છે. કેટલો વિરોધાભાષ !! અસામાજિક તત્ત્વો અભય બન્યા અને પ્રજા ભયભીત બની ! આ કેવી કરૂણતા અને વિંટબણા કહેવી પણ કોને ? કલાપીએ એક કાવ્યમાં કહ્યું છે તેમ જ્યારે નૃપ-રાજા- જ શેરડીનો રસ ચૂસી લે ત્યારે ફરિયાદ કરવાનું કોઈ ઠેકાણું બચતું નથી.

અલબત્ત આ અસામાજિક તત્ત્વોના જુલ્મો હદ વટાવે ત્યારે જનતા પોતાનો રોષ અને આક્રોશ ઠાલવવા સંયુકત રીતે પ્રયત્ન કરે છે. સુરતના બળાતકારના પ્રસંગે એક વાર ઘડી ભર તો એમ લાગેલું કે મહારાષ્ટ્રના એક ગામમાં એક આવાજ બળાત્કારીને લોકોએ અદાલતના આંગણાંમાં જ વધેરી નાખેલો તેનું પુંરાવર્તન  સુરતમાં  કદાચ થઈ જશે પરંતુ  થતુ થતું રહી ગયું !  લોકો નિરંકુશ બને અને સહન શકતિની હદ વટાવી કાયદો પોતાના હાથમાં લઈ ન્યાય કરવા મજ્બૂર બને તે પહેલાં હે, મુખ્ય મંત્રી, આપ આવતા 6-12 માસ સુધી સમારંભો અને અખબારોમાં અપાતી પૂરા પાનાની જાહેરાતોના મોહમાંથી મુક્ત બની ફરીને એક વાર સમગ્ર વહિવટ ઉપર પકડ મેળવી લો અને સેકંડ કેડર પણ આપના જેવા જ બોલ્ડ અને  લોકાભિમુખ કમીટેડ કેડર તૈયાર કરવા લાગી રહો ! શિક્ષણની હાલત તો એટલી હદે બગડી ચૂકી છે કે સાધારણ વ્યક્તિતો બાળકોને શિક્ષણ અપાવી શકે તેમ શકય જણાતું નથી !. શિક્ષણ જાણે લક્ઝરી બની ચૂકયું ના હોય તેવો માહોલ પ્રવૃતિ રહ્યો છે તે આપ જાણૉ છો ? સમારંભો અને અખબારમાં  છાસ વારે પાનાઓ ભરીને અપાતી જાહેર ખબર બંધ કરી જે રકમ બચે તે શિક્ષણ માટે ફાળવી દો !

ગુજરાત માત્ર ઉધ્ધ્યોગો માટે જ વાઈબ્રંટ બની રહે તે  નહિ ચાલે ! ગુજરાતનો સર્વાંગી વિકાસ થવો જ જોઈએ અને તે માટે આપના જેવા ડાયનેમીક મુખ્યમંત્રી હોવા જોઈએ જે પૂર્વ શરત (PRE-CONDITION ) ગણાય તેમ હું માનું છું.  ગુજરાત ઉધ્ધ્યોગ પૂરતું વાઈબ્રંટ  બની રહે અને તે તેની મર્યાદા બની  જાય તે પહેલાં જ શૈક્ષણિક સ્તરે આમૂલ પરિવર્તન લાવી ભાર વિનાનું ભણતર નો બનતી ત્વરાએ અમલ કરી વડિલો અને વિધ્યાર્થીઓને મુકતિ અપાવો !  એક બીજુ સુચન પણ કરવાનુ મન રોકી શક્તો ના હોય કરી રહ્યો છું. પ્રજાના દુઃખ દર્દ જાણવા રાજા વિક્રમની જેમ છદ્મ વેષ  ધારણ કરી આપ અને આપના વિશ્વાસુ સાથીદારો (ચમાચાઓ નહિ)  સમગ્ર રાજયમાં જાતે પોતે ફરી  જાણવા કોશિષ કરો . સમગ્ર દેશના ઈતિહાસમાં આપનું નામ અમર બની જશે અને ગુજરાતના ઈતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાશે !

મને અંગત રીતે આપને માટે ઉંડો આદર અને માન હોવાથી કેટલીક કડવી વાતો કરી રહ્યો છું અને મને વિશ્વાસ છે કે આપ તે તેના યોગ્ય પરિપ્રેક્ષ્યમાં સમજવા કોશિષ કરશો.

દરેક મહત્વાકાંક્ષી અને શિખરે પહોંચેલ વ્યક્તિઓએ મહાભારત  અને રામાયણમાં પ્રબોધાયેલો બોધ જીવનમાં અનિવાર્ય રીતે ઉતારવો જોઈએ  જેમકે —

સમય સમય બળવાન છે નહિ મનુષ્ય બળવાન  કાબે અર્જૂન લૂટયો વોહી ધનુષ  વોહી બાણ

તો રામાયણમાં પણ  રાવણનું પતન તેના મદ અને ઘમંડે જ નોતર્યું હતું !!

ટૂકમાં શિખર ઉપર એક જ વ્યક્તિ બેસી શકે છે જ્યારે ત્યાં પહોંચવા ચો-તરફથી અનેક વ્યકતિઓ સતત પ્રયાસો કરતી રહેતી હોય છે. ત્યારે તેવા સંજોગોમાં ડાહી અને શાણપણ ધરાવનાર વ્યકતિ પોતાને ક્યારે સ્વૈચ્છિક રીતે આપમેળે ઉતરી જવું તેનું જ્ઞાન હોય છે અને જો અજ્ઞાની હોય તો અન્યો ધક્કા મારી નીચે પછાડે છે. જેની ઈતિહાસ અનેક વ્યક્તિઓના સંદર્ભમાં શાક્ષી પૂરે છે.

કોઈ પણ ગુન્હાની સજા કરવામાં વિલંબ નીવારવો જ રહ્યો. ઉપરાંત કોઈ પણ ભેદભાવ કે બેવડા ધોરણ નહિ અપનાવવા જોઈએ. ભલભલા રાજ્કીય વગ ધરાવનાર કે સંપત્તિવાન કે સરકારમાં ઉચ્ચસ્થાને બેઠેલા અધિકારીઓ  અને ચમરબંધીઓ ભલે તે કોઈ સંપ્રદાયના વડા કે સાધુ-સંત કેમ ના હોય ? આ માત્ર ભાષણ બાજીમાં લોકોને આકર્ષિત કરવા માટે જ  નહિ રાખતા વાસ્તવમાં અમલી કરણ પણ કરવું જ રહ્યું.

દીપલજીની વાતમાં તથ્ય છે કે કેટલાક ગંભીર અપરાધમાં સંડોવાયેલા જેવા કે સુરતના પોલીસ વડા કે જામનગરની હોસ્પિટલના ડૉકટર્સની માત્ર બદલી તે કોઈ સજા નથી. ઉપરાંત આશારામજી શામાટે કેદમાં નથી ? શું સરકારમાં બેઠેલા  પોતાના કોઈ બાળકોની આ રીતે હત્યા થાય  કે તેમની વહુ-દીકરીઓ ઉપર બળાત્કાર થાય  તેની રાહ જોઈ રહ્યા છે ?  આ વિલંબ અક્ષમ્ય ગણાવો જોઈએ.

મને પૂછો તો હું સ્ત્રી સન્માન જળવાઈ રહે તે માટે આવા બળાત્કારીઓને એવી સજા તાત્કાલિક ધોરણે થવી જોઈએ કે અન્ય આવા અસામાજિક તત્ત્વો ધ્રૂજી ઉઠે ! અરે માત્ર ધ્રૂજી જ ના ઉઠે પણ આવનારી સાત પેઢીમાં આવા ગુન્હા કરવાનું ક્યારે ય મનોમન પણ ના વિચારે !

આ લખતી સમયે મને એક હિન્દી મુવી જોયેલું તે યાદ આવે છે જેમાં ઘણું કરીને ડીમ્પલ કાપડિયા પોલીસ અધિકારીના રોલમાં હતી અને કેટલાક અસામાજિક અને વગ ધરાવનારાઓએ તેણીના ઘરમાં જ તેણી ઉપર બળાત્કાર કરેલો અને અદાલતે આ ગુન્હાખોરોને નિર્દોષ છોડી દીધેલા  અને બાદ આ તત્ત્વોને જિંદગી ભર યાદ રહે તેવો પાઠ ભણાવવા  ડીમ્પલ તેણીની ડૉકટર મિત્રની મદદ વડે આ તત્ત્વોને પક્ડી એક પછી એક ના જનાનંગો વાઢી નપૂસક બનાવી છોડી દે છે.  જે સમાજના આવા ઉતરેલ તત્વો માટે ઉદાહરણ રૂપ બની રહેવા જોઈએ. આપણા કાયદા પણ ક્યારે ક નપૂસંક લાગે છે કોઈ ધાર વગરના. અને અતિ વિલંબ એ જ જાણે આપણી ન્યાય પ્રક્રિયા  બની ચૂકી છે ! આવા નપૂસંકો  બાદમાં પોતે જ  વહેલું   મોત મળે તેવી પ્રાર્થના કરતા થઈ જશે !

ઉપરાંત મને એક પુસ્તક મારાં શાળાના દિવસોમાં વાંચેલું તેની યાદ પણ આવે છે. અલબત્ત પુસ્તકનું નામ ભૂલાય ગયું છે. પરંતુ પ્રસંગ બરાબર યાદ છે. વર્ષો પહેલાં ગુજરતનો વેપાર દરિયા મારફત થતો અને ત્યારે કેટલાક ચાંચીયાઓ  માલ-સામાનની લૂંટ કરી વેપારીઓને લૂટી લેતા આ સમયે ગુજરાતમા વિમળશા કરી ને અમાત્ય હતા. આવા કેટલાક લૂંટારા પકડાયા અને તેમને સજા કરવાની નોબત આવી ત્યારે આ લૂટારાઓને શરીર ઉપર માલીશ કરી છોડી દેવાનું ફરમાન કરવામાં આવ્યું. પ્રજાને આશ્ચર્ય  થયું કે આ કઈ જાતનો ન્યાય ? બાદ આ લૂંટારાઓને માલીશ માટે મોકલી આપવામાં આવ્યા અને એવું સરસ માલીશ કરી આપવામાં આવ્યું કે કરોડરજ્જુના તમામ મણકાઓ છૂટા થઈ ગયા અને બાકીની જિંદગી પોતાના પગ ઉપર ક્યારેય ચાલવાની વાત તો દૂર રહી પણ ઉભા પણ ના થઈ શક્યા. બાકીની જિંદગી કુલા ઢસ્ડી ચાલતા રહ્યા અને લોકો તેમના ઉપર થુંકતા રહ્યા.!!!

જ્યાં સુધી વ્યાજખોરોને સંબંધ છે ત્યાં સુધી આવા વ્યાજખોરો ગુજરાત ભરના ગામે ગામ અને શહેરોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને મોટાભાગના એકજ કોમ્/જ્ઞાતિના હોય છે તો એમાનાં કેટલાક પોલીસ કર્મીઓ અને તેમના સગા-સંબંધીઓ પોલીસ કર્મીઓ વતી આ ધંધા કરતા હોય છે. આ વ્યાજખોરોનો ત્રાસ ખરેખર એવો હોય છે  કે અનેક લોકો આત્મહત્યા કરવા મજ્બૂર બને છે તો કેટલાક પરિવાર અને વતન છોડી દૂર દૂર ચાલ્યા જવા મજ્બૂર બને છે. આવા વ્યાજખોરોને વીણી વીણીને મનીલેંડીગ એકટના ભંગ નીચે આકરી સજા કરી માલ્-મિલ્કત જપ્ત કરવી જોઈએ.

જામનગરમાં ડૉકટર અને નર્સે સાથે મળી જે બિભત્સ ચેષ્ટા કરી તે કોઈ સંજોગોમાં ચલાવી લેવી નહિ જોઈએ. મેડીકલ એથીકસ પ્રમાણે દર્દીના રોગની વિગત કયો રોગ છે તે ડૉકટરે ખાનગી રાખવું ફરજનો( OBLIGATORY ) ભાગ છે આ રીતે રોગીની એબ છતી કરવી તે ખૂબ જ ગંભીર ગુન્હો ગણી જે તે ડૉકટર કે નર્સની ડીગ્રી પાછી ખેંચી લેવાવી જોઈએ. આ માટે બદલી તે કોઈ સજા નથી પણ ક્યારેક તો બદલી આવા લોકો માટે આશીર્વાદ પૂરવાર થતી હોય છે અને પોતાના વતનમાં કે પસંદગીના સ્થળે બદલી કરાવવાની આ યુક્તિ પણ જોવા મળે છે.

શિક્ષણ ક્ષેત્રે પણ તાત્કાલિક આમૂલ પરિવર્તન કરવાનો સમય પાકી ગયો છે. કેન્દ્ર સરકાર કરે તો જ આપણે કરી શકીએ તે કેવું ? આપણે આ ક્ષેત્રમાં નવી શરૂઆત કરી દેશભરમાં મશાલચી ના બની શકીએ ? આપના કહેવા મુજબ અને ગુજરાતના લોકો પણ માનતા થયા છે કે આવનારા દિવસો ગુજરાતના છે ગુજરાતે જ નેતાગીરી લઈ દેશ આખાને નવો રાહ દર્શાવવાનો છે. તે ત્યારે જ શક્ય બને કે ગુજરાતનું યુવા ધન તે માટે યોગ્ય અને સસ્તું શિક્ષણ મેળવી શકે અને તે માટેની તમામ સુવિધા ગુજરાતમાં જ ઉપલબ્ધ  બની રહેવી જોઈએ. હાલ તો ક્યારે ક એવું અનુભવાય છે કે સિક્ષણ ક્ષેત્રે જાણ્યે-અજાણ્યે માફીયાઓએ કબ્જો જમાવી બેઠા છે અને પૂરેપૂરું વ્યાપારીકરણ કરી નાખ્યું જણાય છે અને જે માટે વધુમાં વધુ રાજકારણી સત્તાધીશો જ જવાબદાર છે તેવુ સામાન્ય જનતા માને છે

અંતમા આવા હરામખોર અને અસામાજિક પ્રવૃતિ કરનાર કોઈ પણ  ક્ષેત્રમાં  સાધુ હોય કે કોઈ ચમર બંધી  કે કોઈ પોલીસ અધીકારી કે તેમના પૂત્રો કે રાજકારણી તમામને આવી ઉદાહરણીય સજા વિના વિલંબે થાય તો જ ગુજરાત સમગ્ર  દેશમાં પોતાનું નામ રોશન કરી શકે અને મારી દ્રષ્ટિમાં હાલના સમયમાં આપ જેવા નિર્ણાયક ( DECISIVE AND DETERMIND WITH FULL CONVICTION )  મકક્મ નિર્ધાર વાળા અને અટ્ટ્લ મનોબળ વાળા આપ એક જ છો તેમ મોટા ભાગના લોકો માને છે.

નરેન્દ્રભાઈ આપ વિવેકાનંદ જેવા સમર્થ પુરૂષના નામેરી છો અને અમને એટલે કે સમ્રગ ગુજરાતના પ્રજાજનો આપની પાસે થી ઘણી આશાઓ રાખી રહ્યા છે તે પૂરી કરવા કમર કસી લાગી પડ્શો અને આપના સાથીદારો સક્ષમ, વફાદાર, નિષ્ઠાવાન અને પ્રમાણિક ( ચમચાઓ નહિ હો  )  સૌ એક બની આપની સાથે ખભે ખભા મીલાવી મચી પડશે તેવી અમને હૈયા ધારણા આપવાનો સમય પાકી ગયો છે. આપ આ કાર્ય કરશો ને નરેન્દ્રભાઈ ?

અસ્તુ.