સંસારી માણસને ઠગે છે, જ્યારે બનાવટી સંતો ખુદ ભગવાનને જ ઠગે છે !— એક જ દે ચિનગારી—શશિન

વ્હાલા મિત્રો અને વડિલો,
ગુજરાત સમાચારની ૧૦, જુલાઈ, 2011 “રવિ પૂર્તિ”માં પ્રસિધ્ધ થયેલ “એક જ દે ચિનગારી” લેખ આપ સૌને વાંચવો અને વાંચી ચિંતન અને મનન કરવા પ્રેરશે તેમ ધારી મારાં બ્લોગ ઉપર ગુજરાત સમાચાર અને આદરણીય શ્રી શશિનના સૌજન્ય અને આભાર સાથે રજૂ કરેલો છે.

સંસારી માણસને ઠગે છે, જ્યારે બનાવટી સંતો ખુદ ભગવાનને જ ઠગે છે !— એક જ દે ચિનગારી—શશિન

સંસારીની સાંસારિકતા કરતાં બનાવટી સંતની સાંસારિકતા વઘુ ભયાનક. ‘આપણે ઊંઘતા હોઈએ અને બીજાને જાગતા રહેવાનું કહીએ’ એ કેમ બને ? આચરણ વગરનો ઉપદેશ ફોગટ છે

એક અપરાધી મનોવૃત્તિવાળો માણસ લાંબા સમયની બીમારીથી પીડાઈ રહ્યો હતો. વૈદ્યો-હકીમો-તબીબો બધાની દવા લઈ જોઈ, પણ તેનો રોગ જતો નહોતો.

કોઈકે એને કહ્યું ઃ ‘‘એક સંત પાસે તારો રોગ મટાડવાની શક્તિ છે. તું કહે તો તેમને બોલાવી લાઉં.’’

‘‘જરૂર બોલાવી લાવ, પણ શરત એક. મારો પડોશી પણ બીમાર છે. ભૂલે-ચૂકે પણ તું એ સંતને એને ઘેર ન લઈ જતો. સંતને પણ આ વાત જણાવી દેજે.’’ – પેલા અપરાધી મનોવૃત્તિવાળા બીમાર માણસે કહ્યું.

‘‘ભલે, તેં કહેલી વાત હું અવશ્ય સંતને કહી દઈશ – અગાઉથી.’’ કહીને પેલો માણસ સંતને તેડવા નીકળ્યો અને પેલા બીમાર માણસે કહેલી સઘળી વાત સંતને કહી સંભળાવી !

સંત એ માણસને ઘેર આવ્યા એટલે એ ગેલમાં આવી ગયો.
સંતે એના શરીર પર પ્રેમાળ હાથ ફેરવતાં કહ્યું ઃ ‘‘બોલ ભાઈ, તારે ‘સાજા માણસ’ થવું છે કે ‘સારા માણસ’ ?’’

સંતની વાત સાંભળી પેલા માણસને આશ્ચર્ય થયું. સાજા થયા પછી માણસ ગમે તે કરે, એની સાથે સંતને શી લેવા-દેવા? ‘સાચા માણસ’ થવું કે નહીં એ મારો અધિકાર છે!

એણે કહ્યું ઃ ‘‘મહારાજ, પહેલાં મને સાજો તો થવા દો. બીમારીને લીધે હજી મારે ઘણાં બધાં ‘કામ પતાવવાનાં’ છે! ઘણા બધા હિસાબો ચૂકતે કરવાના છે. સૌથી પહેલાં મારા આ ડોઢ ડાહ્યા પડોશીને સીધો કરવો છે. ત્યાર બાદ મને કોર્ટમાં ગૂનેગાર ઠેરવવા માટે દલીલ કરનાર વકીલને પદાર્થપાઠ ભણાવવો છે. મને રિમાન્ડ દરમ્યાન ઢોર માર મારનાર ઈન્સ્પેક્ટરને મારે પણ ચૌદમું રતન દેખાડવું છે. આ તો કામચલાઉ યાદી છે. આપ કહો તેટલી રકમ હું દાન-દક્ષિણા તરીકે આપવા તૈયાર છું’’ – પેલો માણસ બેફામ બોલે જતો હતો.

સંતે કહ્યું ઃ ‘‘ભાઈ! તારી બીમારી અસાઘ્ય છે. મને વાલીઆને વાલ્મિતા બનાવવાનું ગમે છે પણ જે વાલીઓ જ રહેવા ઈચ્છતો હોય એનો ઈલાજ મારી પાસે નથી !’’ – કહીને સંત ચાલતા થયા. માણસને દુર્જન બનવા વિશે બધી જ ખબર છે પણ સજ્જન બનવા માટે વઘુ લાંબી વિચારણા કરવાની માણસની તૈયારી હોતી નથી, કારણ કે દુર્જન બનવા માત્ર ઈચ્છા જોઈએ, સજ્જન બનવા ઈચ્છા અને તપસ્યા બન્ને.

માણસ આમ તો આઝાદ છે, પણ દૂષિત વિચારોનું પંિજરૂ એ જાતે સર્જી તેમાં આજીવન કેદ રહેવાની સ્થિતિ નોતરે છે. માણસની ઘણી બધી શક્તિ દૂષિત વિચારો ભરખી જતા હોય છે. શેતાનિયતને ઉપવાસની આદત નથી ! શેતાનિયત ખાઉધરી છે, ઈન્સાનિયત મિતાહારી. પરિણામે સજ્જનતા શું કરણીય અને શું અકરણીયની દ્વિધામાં અટવાયા કરે છે. પરિણામે શેતાનિયતને બહેકવાનો મોકો મળે છે અને ઈન્સાનિયત દ્વિધાગ્રસ્ત રહી મહેકવાનો અવસર ગુમાવી બેસે છે.

શેતાનિયતનું કારખાનું ચોવીસ કલાક ચાલતું રહે છે. એટલે દુષ્ટતાના નવા-નવા રસ્તા શોધાયા જ કરે છે. પરિણામે ઈર્ષ્યા, દ્વેષ, હંિસા, વેરવૃત્તિ વગેરે દિન-પ્રતિદિન વધતાં જ જાય છે. સજ્જનો જગતને સુધારવાની જવાબદારી જગન્નિયંતા પર છોડી દુષ્ટના હૃદયપરિવર્તનની પ્રતીક્ષા કરે છે, પણ સક્રિયતા વગર.

સંતત્વ માટે ‘થાણું’ ઉર્ફે આશ્રમ સ્થાપવાની આવશ્યકતા નથી! સંતત્વ એટલે થાણું ‘ત્યજવું’, થાણું ‘ભજવાની’ વાતને એમાં સ્થાન નથી! સંસારીની સાંસારિકતા કરતાં બનાવટી સંતની સાંસારિકતા વઘુ ભયાનક. સંસારી માણસને ઠગે છે, જ્યારે બનાવટી સંતો ખુદ ભગવાનને જ ઠગે છે. જેના ‘એજન્ડા’માં સ્વાર્થના ‘‘ઝંડા’’ ન લહેરાતા હોય તે જ સાચા સંત. ખરા હૃદયથી પોતાના વિદ્યાર્થીઓને ભણાવતો સ્વાઘ્યાયનિષ્ઠ શિક્ષક કે અઘ્યાપક એ સંત છે. મહેનતની કમાઈ ખાતો મજૂર એ સંત છે. ગાંઠનું ગોપીચંદન કરી હોદ્દા લીધા સિવાય દેશના પૈસાને ટ્રસ્ટી કે કસ્ટોડીઅન તરીકે જાળવનાર રાજકારણી સંત છે. નિર્ધનતાની ફરીઆદ કર્યા વગર સાદગી અને કરકસરથી ઘર ચલાવનારી ગરીબ નારી સાઘ્વી છે. વૈશાખી ધોમમાં ઝાડ નીચે માતાના સાડલાના ખોયામાં પોઢેલું બાળક તપસ્વી છે. અરે પોતાના ગુનાહિત માનસની જાતે કબૂલાત કરનાર પશ્ચાતાપી અપરાધી પણ પવિત્ર છે. અને નિર્ભયતા અને ઈમાનદારીપૂર્વક કાર્યરત કર્મચારી પણ સાઘુ છે.

અહીં ડ્યૂક ઓફ વેલંિગ્ટનનો એક પ્રસંગ ટાંકવાનું મન થાય છે. ડ્યૂક પોતાની કાર્યનિષ્ઠા, માનસિક સ્વસ્થતા અને સંયમ માટે જાણીતો હતો. ડ્યૂક ઓફ વેલંિગ્ટન જ્યારે સ્વાઘ્યાયમાં મશગૂલ હતો, એવામાં એક માણસ તેના ગ્રંથાલયમાં ધસી આવ્યો. એણે કહ્યું ઃ ‘‘મારું નામ છે એપોલિયન.’’ ડ્યૂકે તેના તરફ નજર કર્યા સિવાય પોતાનું વાચન ચાલુ રાખ્યું. પેલા માણસે ધડાકો કરતાં કહ્યું ઃ ‘‘તમને જાનથી મારી નાખવા માટે મને અહીં મોકલવામાં આવ્યો છે!’’

‘‘મને મારી નાખવા માટે તમે અહીં આવ્યા છો? – એ તો બહુ જ ખરાબ કહેવાય -’’ ડ્યૂકે પુસ્તકવાચનમાંથી માથું ઊંચું કર્યા સિવાય જ કહ્યું.

‘‘હા, તમને મારી નાખવાનું કામ મારે આજે જ કરવું છે’’ – પેલા ઝનૂની માણસે કહ્યું.

‘‘એટલે તમે મને મારી નાખવાનું કામ આજે જ પતાવવા માગો છો ?’’ – ડ્યૂકે સહજતાપૂર્વક પૂછ્‌યું.

‘‘મને એ માટે કોઈ ટાઈમટેબલ આપવામાં આવ્યું નથી. પરંતુ મને સોંપવામાં આવેલું કામ આજે કરવું છે. હું વિલંબ કરવા ઈચ્છતો નથી’’ – પેલા આક્રમક મનોવૃત્તિવાળા માણસે જવાબ આપ્યો.

‘‘આજે તો તમને અગવડ પડશે. મારે ઘણું કામ પતાવવાનું છે. એક લેખ લખવાનો છે, પત્રો પણ લખવાના બાકી છે. એમ કરોને, કાલે આવજો. હું તૈયાર રહીશ. મારું પાકું વચન’’ – કહીને વળી પાછો ડ્યૂક પોતાના વાચનમાં મશગૂલ થઈ ગયો.

એની દ્રઢતા અને નિર્ભયતા જોઈ પેલો ઝનૂની માણસ હતોત્સાહ થઈ ચાલ્યો ગયો. બોલો, ડ્યૂક ઓફ વેલંિગ્ટનને તમે ‘સંત’ નહીં કહો ?

એક સૂફી સંતના ઉદ્‌ગારો યાદ રાખવા જેવાં છે. સૂફી સૈયદ કહે છે ઃ ‘‘જ્યારે હું યુવાન હતો, ત્યારે ક્રાન્તિકારી હતો અને હંમેશા હું ઈશ્વરને પ્રાર્થના કરતો કે હે ઈશ્વર, તું દુનિયાને બદલવાની મને શક્તિ આપજે.’’

જ્યારે હું મઘ્ય વયે પહોંચ્યો ત્યારે મને ભાન થયું કે મારી અડધી જંિદગી તો ચાલી ગઈ, છતાં એક જણને પણ હું બદલી શક્યો નહીં. તેથી મેં મારી પ્રાર્થના બદલીને આ પ્રમાણે કરી ઃ ‘હે ઈશ્વર, તું મારા પર એવી કૃપા કર, જેથી હું જે કોઈ મારા સંપર્કમાં આવે, જેમ કે મારું કુટુંબ અને મારા મિત્રો, તેમનામાં હું પરિવર્તન લાવી શકું. તેટલું થશે તો પણ હું સંતોષ માનીશ.’

હવે જ્યારે હું વૃદ્ધ થયો છું, અને મૃત્યુની નજીક આવીને ઉભો છું, ત્યારે જોઉં છું કે હું કેટલો બધો મૂર્ખ હતો! હવે મારી એક જ પ્રાર્થના છે. હે ઈશ્વર, તું મને મારી જાતને બદલવાની શક્તિ આપજે. જો મેં આવી પ્રાર્થના શરૂઆતથી જ કરી હોત તો મેં મારું જીવન વેડફ્‌યું ન હોત.

રવિશંકર મહારાજે એટલે જ કહ્યું ઃ ‘‘આપણે ઊંઘતા હોઈએ અને બીજાને જાગતા રહેવાનું કહીએ એ કેમ બને? આચરણ વગરનો ઉપદેશ ફોગટ છે.’’

Advertisements

2 comments

  1. —————————————इसलिए साधु एकांत खोजता है, असाधु भीड़ खोजता है,

    ———————–
    साधुता अकेले हो सकती है।

    क्‍योंकि साधुता ऐसा दीया है,

    जो बिन बाती बिन तेल जलता है।

    असाधुता अकेले नहीं हो सकती।

    उसके लिए दूसरों का तेल और बाती

    और सहारा सब कुछ चाहिए।

    असाधुता एक सामाजिक संबंध है।

    साधुता असंगता का नाम है।

    वह कोई संबंध नहीं है,
    वह कोई रिलेशनशिप नहीं है।

    वह तुम्‍हारे अकेले होने का मजा है।

    इसलिए साधु एकांत खोजता है, असाधु भीड़ खोजता है,

    असाधु एकांत में भी चला जाए तो कल्‍पना से भीड़ में होता है।

    साधु भीड़ में भी खड़ा रहे तो भी अकेला होता है।

    क्‍योंकि एक सत्‍य उसे दिखाई पड़ गया है।

    कि जो भी मेरे पास मेरे अकेलेपन में है,

    वहीं मेरी संपदा है।

    जो दूसरे की मौजूदगी से मुझमें होता है,

    वही असत्‍य है, वही माया है।

    वह वास्‍तविक नहीं है।

    Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s