સાવ ટચુકડી ઘટના‌‌‌‌‌‌‌‌‌…….‘પાણીના પૈસા બાકી રહી ગયા…’ ભટ્ટજી ઊંડો શ્વાસ લઇને બોલ્યા: ‘બચ્ચારા પાણી વેચનારા ગરીબ છોકરાના…’

વ્હાલા મિત્રો અને વડિલો,

દિવ્ય ભાસ્કરની 22, મે,2011 ને રવિવારની પૂર્તિઁમાં શ્રી નાનાભાઈ જેબલીયાએ તેમની “તોરણ” નામની કોલમમાં લખેલ એક સુંદર પ્રસંગ સાચી જાત્રા કોને કહેવાય ? દિવ્ય ભાસ્કર અને શ્રી નાનાભાઈના સૌજન્ય અને સહ્યદય આભાર સાથે અત્રે પ્રસ્તુત કરેલ છે જે આપ સૌ મિત્રોને પસંદ પડશે તેમ ધારું છું.

સાવ ટચુકડી ઘટના‌‌‌‌‌‌‌‌‌…….

‘પાણીના પૈસા બાકી રહી ગયા…’ ભટ્ટજી ઊંડો શ્વાસ લઇને બોલ્યા: ‘બચ્ચારા પાણી વેચનારા ગરીબ છોકરાના…’

‘ઓહોહો ! ગોરદાદા! પાય લાગીએ…’ જૂનાગઢ જિલ્લાના મરમઠ ગામના ગ્રામવાસીઓ, બહુચરાજીની યાત્રા કરીને ગીતાપ્રસાદ ભટ્ટ ઘેર આવ્યા એટલે યાત્રા અંગે હરખ કરવા માંડ્યા… ‘બહુચરાજી માતાનું જાત્રાસ્થળ બહુ સારું હશેને ભટ્ટજી?’‘હા. ભાઇ! માતાજીનું સ્થળ તો સારું જ હોય ને?’‘મઝા આવી જાય એવું કાં?’‘મઝા તો આવે જ ને ભાઇ!’‘પણ ભટ્ટજી! કાંક માંડીને વાત કરો… ક્યારે ગયા, ક્યાંથી ગયા, ક્યારે પોગ્યા, દર્શન કેવાં થયાં? ભીડ કેવી?’‘ભીડ તો હોય જ ને ભાઇ!’‘મનખો બૌ હશે ખરું ને?’‘હા ભાઇ! મનખો પણ હોય જ ને?’‘અને માતાજી કેવાંક? મૂર્તિ છે કે ફળાં છે કે પછી અણઘડ શિલા છે?’‘માતાજીની તો મૂર્તિ હોયને ભાઇ?’ ગીતાપ્રસાદ ભટ્ટ ઉત્તર આપે પણ મનમાંથી ઉમળકો ન જાગે! વાત કરવા કરતાં મૂંગા રહેવાનો પ્રયત્ન કર્યા કરે… મોં ઉપર વિષાદ ઊભરી આવે.

‘માનો ન માનો’ ગામ લોકો બહાર નીકળીને ગુસપુસ કરે. ‘ભટ્ટજી ખીલતા નથી…’‘ઇ તો મેં પણ જોયું હોં ભાઇ!’ બીજો જણ ટેકો પૂરે: ‘કાંક થયું છે ઇ વાત નક્કી…’‘કાં તો ભટ્ટજીને કોકે લંગરાવ્યા છે, કાં ક્યાંક ભેખડે ભરાણા છે…’‘ઇ તો મેં પણ જોયું હોં ભાઇ!’ બીજો જણ ટેકો પૂરે: ‘કાંક થયું છે ઇ વાત નક્કી…મને તો વહેમ જાય છે કે ભટ્ટજીનું ગજવું કપાયું છે.’

અને સવારે આવેલા વળી પાછા બપોરે આવે અને ભટ્ટજીની બંધ પેટી ખોલાવવા ખણખોદ આદરે. પણ ગીતાપ્રસાદ ભટ્ટ વધારાનું એક પણ વેણ ઉચ્ચારે નહીં. થોડું ઘણું બોલીને વળી પાછા ઉદાસીની નવેળીમાં જતા રહે. મન ક્યાંક ઊંડું ઊતરી જાય… અને એ ઊંડાણમાંથી ભટ્ટજીના કાને પેલી ઝીણી ઝીણી ચીસો સંભળાઇ ‘એ દાદા! પૈસા… મારા પાણીના પૈસા દેતા જાવ!’ અનેગીતાપ્રસાદની પાંપણો પર, વેગે ચડેલા બસના ધુમાડામાં મુઢ્ઢીઓ વાળીને દોડતા, કરાંઝતા છોકરાઓનો કકળતો ચહેરો દેખાય.

‘આજ તો ભટ્ટજી!’ ગામ લોકોએ ભટ્ટજીનો સગડ ન છોડ્યો. ‘સાચી વાત કરો. તમારી જાત્રામાં કાંક અણઘટતું થયું છે ઇ વાત નક્કી છે. પણ તમે બોલતા નથી. શું થયું છે?’

‘શું બોલું ભાઇ!’ ભટ્ટજી વળી પાછા મૌન થવા મથ્યા…

‘ખિસ્સું કપાણું! અમને એમ જ લાગે છે.’

‘મારું ખિસ્સું?’

‘મતા ઝાઝી ગઇ છે… બોલતાં બીક લાગે છે.’

‘બીક શાની!’

‘એની કે જાત્રામાં ગયા અને ખિસ્સું કપાયું એટલે વાત કરવાથી લોકો ટીકા કરશે… જાત્રાની રેવડી થાશે…’

‘જુઓ ભાઇ…! જાત્રાની કોઇ દી’ રેવડી થાય નહીં…’ ભટ્ટજી બોલ્યા: ‘મારું ખિસ્સું પણ કપાયું નથી.’

‘ખાવ અમારા ગળાના સમ…’

‘તમારા ગળાના સમ…, હાંઉ…!’

‘તો પછી છે શું ભટ્ટજી?’

‘પાણીના પૈસા બાકી રહી ગયા…’ ભટ્ટજી ઊંડો શ્વાસ લઇને બોલ્યા: ‘બચ્ચારા પાણી વેચનારા ગરીબ છોકરાના…’

‘એમ? કેટલા પૈસા બાકી રહી ગયા?’

‘વીસ પૈસા.’

‘અરે રામ! વીસ ફદરડી?’ અને ગામ લોકો ગોરને જાણે ગાંડા ગણીને હસ્યા: ‘વીસ પૈસા સારુ થઇને આવો મનઉકાળો?’‘જુઓ ભાઇ! પાણીના ગ્લાસ વેચનારા છોકરા માટે વીસ પૈસા નાની રકમ ન ગણાય… બચ્ચારાં કેટલાં ગરીબ હોય!’‘ગરીબ તો ગાંઠ્યે ગાંઠ્યે ગોલાં હોય…’ ગામવાસીઓ હસ્યા: ‘પણ છોકરા ક્યા ગામના હતા?’

‘લખતર બસસ્ટેશનના… દસિયાનો એક ગ્લાસ લેખે પાણી પાતાં હતાં…’ ભટ્ટજીએ વાત માંડી: ‘મને કાળા કોપની તરસ લાગેલી. છોકરા પાસેથી દસિયાનો એક ગ્લાસ પીધા પછી તરસ ન છીપી. બીજો ગ્લાસ લીધો. પાણી ટાઢા હેમાળા જેવું, નવી માટલીનું, ચોખ્ખું, સ્ટીલના ગ્લાસમાં, મેં બીજો પણ પૂરો કર્યો… લખતરનો ઉનાળો ધોમઝાળા…! બસનો ડ્રાઇવર અને કંડકટર ઝટ ભાગવાની ઉતાવળમાં… છોકરો ગ્લાસ અને પૈસા લેવા આવ્યો ત્યાં તો કંડકટરે દોરી ખેંચીને ઘંટડી મારી દીધી. બસ વેગે ચડી ગઇ.

મેં ગ્લાસ તો ફગાવી દીધો. પણ પૈસા બાકી રહી ગયા… બચ્ચારો છોકરો પૈસા-પૈસાની ચીસો પાડતો રહ્યો. બસનાં પાછલાં પૈડાંએ ઉડાડેલી ધૂળને એના ચહેરા પરથી લૂછતો, રઘવાયો દોડતો હતો. પૈસા માગતો હતો…. બસ ભાગતી હતી. મારો હાથ બંડીના ખિસ્સામાં વીસને બદલે પાવલી પકડીને સજ્જડ થઇ ગયો હતો, અહીં ગોર બાપાએ વળી પાછળ મણ એકનો નહિાકો મૂક્યો: ‘મેં જાત્રા કરી પણ એક જીવને કલ્પાંત કરતો રાખ્યો. મારી જાત્રા મને અધૂરી લાગે છે… જીવને ક્યાંય ઝંપ નથી.’’

‘લ્યો કરો વાત!’ ભાઇબંધો હસ્યા: ‘આનું નામ ભામણભાઇ! આમાં વળી અજંપો શાનો? ઇ છોકરા કાંઇ ઓછી માયા ન હોય! મલકના ઉતાર અને ધૂતી લેનારા…’‘ધૂતી લેનારા?’ ભટ્ટની પાંપણો અધ્ધર ચડી: ‘શાના ધૂતી લેનારા?’‘એણે અટાણ લગીમાં કેટલાય મુસાફરોને ધૂત્યા હશે… પાણી દીધા પહેલાં દસિયાં લીધાં હશે. બસ ઊપડી ગઇ હશે અને હરામનાં દસિયાં એના ગજવામાં રહી ગયાં હશે… અને જાત્રામાંય શું છે બીજું? જાત્રાળુને ભાળ્યો નથી અને ખંખેર્યો નથી. કંકુવાળા, ચૂંદડીવાળા, પ્રસાદવાળા, ગાંઠિયાવાળા, ભજિયાંવાળા, ચાવાળા, રમકડાંવાળા અને મંદિરવાળા જાત્રાળુને ભાળે એટલે સોરી નાંખે… આખે આખા જાત્રાધામ લુચ્ચાઇ અને દોંગાઇથી ખદબદે છે.

‘અરર? દુનિયા ગમે તે કરે…’ ભટ્ટ લોચાવા માંડે: ‘કરે તે ભરે, પણ આપણે તો પંડÛના પ્રાછત બાળવા ગયા હોઇ એથી ભાઇ, મન પવિત્ર રખાય. શ્રદ્ધાને અકબંધ રખાય, થાય એટલું ભલું કરાય. કોઇનો જીવ ન દુભાવાય. ‘મને તો ભાઇ ઇ છોકરાનો કકળાટ ભૂલ્યો ભુલાતો નથી અને જ્યાં લગી ભુલાશે નૈ ત્યાં લગી મારી જાત્રા મને અફળ લાગશે…’‘પણ ભટ્ટજી! હવે શું કરશો? ઇ છોકરો લખતરનો અને તમે જૂનાગઢ જિલ્લા મરમઠ ગામના… છોકરાને કેમ ગોતશો? અને જડે પણ શાનો?’

‘માતાજી કરે તે ખરું! પણ જ્યાં લગી હું ઇ છોકરાને પૈસા નહીં આપી શકું ત્યાં લગી મારો જીવ માળે નૈ બેસે.’‘તો પછાડો માથાં…’ ગામલોકો હળવી મશ્કરી કરે છે. ગીતાપ્રસાદનો વિષાદ જોઈ માનવ કરુણાની દેવી બહુચરાને જાણે દયા આવી હોય એમ એક ઉકેલ દેખાયો. ચિંતવ્યું કે લખતરના સબ પોસ્ટમાસ્તર ઉપર આ પૈસા મોકલ્યા હોય. એના દિલમાં કરુણા વસે તો કદાચ છોકરાને કોઇ ટપાલ મારફત પૈસા પહોંચાડી પણ આવે… અને મનમાં ઊતરેલા આ વિચાર ઉપર પોતાની શ્રદ્ધાને દ્રઢ કરીને ગીતાપ્રસાદે પેલા છોકરાને વીસ પૈસાના દસ ગણા આપવા માટે બે રૂપિયાની ટપાલ ટિકિટો ખરીદી અને આ પછી પહોંચાડનારના મહેનતાણા લેખે ૫૦ પૈસા આપવાનું પણ નક્કી કરીને પચાસ પૈસાની બીજી ટિકિટ લીધી.

પરબીડિયું તૈયાર કરી અઢી રૂપિયાની ટપાલ ટિકિટ અંદર મૂકીને લખતરના સબ પોસ્ટમાસ્તરના સરનામે ટપાલમાં રવાના કર્યું. સાથે વિનંતીનો કાગળ લખીને બસ સ્ટેન્ડના પાણીવાળા છોકરાની આખી વાત લખી અને વિનંતી કરી: ‘જો આપ આ કામ કરી આપશો તો મારો આત્મા પ્રસન્ન થશે… છોકરાને પૈસા પહોંચાડનાર પોસ્ટમેન ભાઇને ૫૦ પૈસા આપશો અને ભલામણ કરશો તો મારો ભક્તિભાવ સાર્થક થશે અને આપનો આભારી થઇશ…’

ત્રીજા ચોથા દિવસે કવર લખતર પોસ્ટઓફિસના સબ પોસ્ટમાસ્તર કે. આર. ચૌહાણને મળ્યું. દિલ ઠર્યું. એણે મદદનીશ ગિરીશભાઇ રાવળને વાત કરી. ‘સાવ નાની વાત, પણ જુઓ તો ખરા…કેવી કરુણા? કેવી નિષ્ઠા? મને તો લાગે છે કે આનું નામ યાત્રા…!’ ગિરીશભાઇ રાવળપણ કામ કરવા ‘ઊંચે પગ થઇ ગયા… લખતરના વિનોદ આચાર્યને મળ્યા. બધી વાત કરી અને વાજોવાજ બંને મિત્રોએ લખતર બસસ્ટેન્ડે પાણી વેચતા છોકરાઓને ભેગા કર્યા. કુલ ચૌદ છોકરાઓ પાણી વેચતા હતા. એ સૌને વીસ વીસ પૈસા આપીને અને જે છોકરાના વીસ પૈસા બાકી રહી ગયા હતા એને ચાલીસ પૈસા આપ્યા અને બંને યુવાનોને થોડાક પૈસા ઉમેરવા પડ્યા એનો કેવો તો આનંદ હતો કે એ ખુદ યાત્રા કરીને ઘેર કેમ આવ્યા હોય?’

તોરણ, નાનાભાઈ જેબલિયા

22

Advertisements

8 comments

  1. Hello shri Arvind ji,

    Tamaro article vanchi ne man khub khush thayu. khas kari ne haju ava maya bharela dil wala loko hayat chhe te jani ne. Bhagwan ava sara manso ni raksha kare ne bija loko ne pan sari budhhi aape.
    tame aavi sunder vat raju kari te badal hu aap ne dhanyavad aapu chhu.
    May God bless you.
    pranam
    Geeta

    Like

    1. ગીતાજી
      લાંબા સમય બાદ આપ પધાર્યા આભાર ! કુશળ હશો ! આપને આ લેખ ગમ્યો તે જાણી ખુશી થઈ. આવજો ! મળતા રહીશું !
      સ-સ્નેહ
      અરવિંદ

      Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s