“ગુજરાતી લેંગ્વેજમાં થોટ્સ એક્સપ્રેસ કરવાનું થોડું ઓડ લાગે છે”(વાતનું વતેસર)

વ્હાલા મિત્રો અને વડિલો,
ગુજરાતી અખબાર સંદેશની રવિવારની પૂર્તિ સંસ્કારમાં ગુજરાતના અંગ્રેજી માધ્યમ પાછળ ઘેલા થયેલા મા-બાપોના બાળકોનું બાવાના બે ય બગડ્યા કહેતીને યથાર્થ રીતે સાચી ઠેરવતી શ્રી ડૉ.રઈશ મનીયારે લખેલી આ વેધક કટાક્ષિકા આપ સૌને વાંચવામાં રસ પડશે તેમ ધારી અત્રે પ્રસ્તુત કરી છે. આપના કિંમતી પ્રતિભાવોની અપેક્ષા સાથે તેમજ સંદેશ અને ડૉ. રઈશ મનીયારના સૌજન્ય અને આભાર સાથે
સ-સ્નેહ
અરવિંદ
“ગુજરાતી લેંગ્વેજમાં થોટ્સ એક્સપ્રેસ કરવાનું થોડું ઓડ લાગે છે”(વાતનું વતેસર)–ડો. રઈશ મનીઆર

ધીમે ધીમે વિશ્વ એકાકાર થઈ રહ્યું છે. એક વિશ્વ, એક ભાષા, એક સંસ્કૃતિ તરફ આપણે ગતિ કરી રહ્યા છીએ. એના મોટામોટા ફાયદાઓ વચ્ચે નાનાં નાનાં નુકસાનો પણ છે. પિઝા અને બર્ગરના યુનિફોર્મ, સ્ટાન્ડર્ડ સ્વાદથી દાળઢોકળીના સ્વાદનું અલાયદાપણું આપણે ગુમાવી રહ્યા છીએ. આપણે ત્યાં ગુજરાતમાં દર સો કિલોમીટરે દાળનો સ્વાદ આગવો હોય છે. સુરતની દાળ જુદી, અમદાવાદની જુદી અને રાજકોટની જુદી (મુંબઈની દાળ, રામો ક્યાંનો છે? મરાઠી, ઉડિયા, બંગાળી…એના પર આધાર રાખે છે) તો પ્રાદેશિકતા અને સ્થાનિકતાની પણ એક સુવાસ હોય છે, એ સુવાસનું ભાવિ હવે ભયમાં છે. બાર ગાઉ બોલી બદલાય એવી કહેવત હતી પણ વિશ્વમાંથી દર વર્ષે ૧૫ જેટલી ભાષા નાશ પામે છે. લાગે છે કે બસો-બારસો વર્ષ પછી વિશ્વમાં એક જ ભાષા બોલાતી હશે. બાકીની ભાષાઓ મ્યુઝિયમમાં હશે.

દસ વર્ષ પહેલાં કવિતાના કાર્યક્રમો માટે ઈંગ્લેન્ડ ગયો હતો ત્યારે સાતે સાત કાર્યક્રમમાં ઓડિયન્સ પંચાવનની ઉપરનું હતું, કારણ? યુવાનોને ગુજરાતીમાં રસ નથી. ઈંગ્લેન્ડ કે અમેરિકામાં ગુજરાતી ભાષાની શું હાલત છે એ તો જૂનો ટોપિક છે. હવે સ્વર્ગસ્થ ટોપિક ગણાય, પણ ગુજરાતમાં ય હવે તો ભાષાસાહિત્ય, કવિતા કે કલાના કાર્યક્રમ વખતે વાલ્મીકિને થયેલો એવો શોક થાય છે અને શ્લોક સ્ફૂરે છે.

જ્યાં સ્નાન કરવા ઊતર્યો બિલકુલ સૂકી નદી છે,
એ લુપ્ત થઈ ચૂકી છે એ તો સરસ્વતી છે
વસ્ત્રહરણનું સાહસ ને એકલો દુઃશાસન,
કંઈકેટલાની એમાં નિઃશબ્દ સંમતિ છે

ચંદ્રકાંત બક્ષીજીએ એક વાર કહ્યું હતું કે જ્યાં સુધી દેશવિદેશમાં વસતાં ગુજરાતીઓના ડાઇનિંગ ટેબલ પર ગુજરાતી અથાણું રહેશે ત્યાં સુધી ગુજરાતી ભાષાને કાંઈ થવાનું નથી.
એમની આ શ્રદ્ધા પર શ્રદ્ધા રાખી અમે સૌ કવિઓએ હવે કવિતા લખવાનું બંધ કરી અથાણાં વેચવાનું નક્કી કર્યું છે.

ગુજરાતી ભાષા મરી જશે એવું કહેવાને બદલે મરી રહી છે એવું કહેવું વધારે યોગ્ય હશે. આપણાં દાદા-દાદી પાસે, આપણાં મા-બાપ પાસે ભાષાની જે સમૃદ્ધિ, કહેવતો, મહાવરાઓનો જે વૈભવ હતો એનો અંશ પણ આપણી પાસે છે કે? એમની પાસે જીવનની દરેક બાબતને સ્પર્શતી કહેવતો હતી. કથા હતી, કહેણી હતી. આપણી ગુજરાતી ભાષા દિનપ્રતિદિન ચપટી અને ચળકાટ વગરની બનતી જાય છે.

બાળકોને અંગ્રેજી માધ્યમમાં ભણાવવાનો વિરોધ નથી પણ એમને ગુજરાતી ભાષા, કલા, સંસ્કૃતિ અને પરંપરાની ઉજળી બાજુઓ…જવા દો વાત…કૂવામાં હોય તો હવાડામાં આવે ને.

શોધું છું પુત્રમાં ગુજરાતીપણું,
શું મેં વાવ્યું છે, હવે હું શું લણું
આ વસિયત લખી ગુજરાતીમાં
પુત્ર એ વાંચી શકે તો ય ઘણું

ગુજરાતમાં ય હવે છોકરાઓને ગુજરાતીમાં અભિવ્યક્ત થતાં આવડતું નથી. આજકાલના યુવાનો કેવું ગુજરાતી (અને કેવું ઇંગ્લિશ) બોલે છે એનો એક નમૂનો પ્રસ્તુત છે. એક ગુજરાતી યુવાનનો વાર્તાલાપ.

યુ સી ગુજરાતી લેંગ્વેજમાં થોટ્સ એક્સપ્રેસ કરવાનું થોડું ઓડ લાગે છે. બીકોઝ કે ધ હોલ એજ્યુકેશન આઈ ટૂક એ બધું, એક્ચુઅલી, આઈમીન, ઈંગ્લિશમાં હતું.

યુ નો, ધેર ઈસ એ સિક્રેટ અબાઉટ હું કેવી રીતના બોલું છું. એકચુલી વ્હેન આઈ સ્ટાર્ટ સ્પીકિંગ અ સેન્ટેન્સ ઇન ઈંગ્લિશ હાફ વે વોટ હેપંસ, યુ નો… મારે બાકીનું વાક્ય ગુજરાતીમાં પૂરું કરવું પડે છે. આવું ઇંગ્લિશ બોલવા કરતાં તો ગુજરાતી બોલવું ઇઝ મચ મચ બેટર એમ વિચારી ગુજરાતી બોલવા જાઉં છું. તો આઈ ડોન્ટ ફાઇંડ પ્રોપર…શું કહેવાય? ગુજરાતી વર્ડ્સ ના મળે યાર.. સો આઈ મિક્ષ અપ. સમ ટાઇમ્સ કોઈ ર્પિટક્યુલર વસ્તુ માટે મને ગુજરાતી વર્ડ ખબર નથી હોતો અને એટ ધ સેઇમ ટાઇમ એને ઇંગ્લિશમાં શું કહેવાય તે પણ યાદ આવતું નથી. મેની ટાઇમ્સ મારી બોથ ધ લેંગ્વેજની વોકેબલરી મને દગો આપે ત્યારે મારા હેંડસ અને મારા શોલ્ડર્સ મારી મદદે આવે. મોસ્ટ ઓફ ધ ટાઇમ આઈ એડ અપ ટોકિંગ વિથ માય હેંડસ. યુ સી…પીપલ અંડરસ્ટેન્ડ… નાવ ઇમેજિન કે હું ઠૂંઠો હોત તો મારું શું થતે? કોઈ વાર શોચવા જાઉંને તો…પેલું શું કહેવાય? બહુ…શરમ

ના…ના…એનાથી બેટર વર્ડ છે…હં. ક્ષોભ.. જો કેવું યાદ આવી ગયું? હવે એ ના પૂછશો કે ઈંગ્લિશમાં એને શું કહેવાય. કોઈ પૂછે ને ન આવડે તો હું એમ્બેરેસિંગ લાગે.

ગોટપીટ કરીને આપણાં ગુજરાતીઓને તો બનાવી જવાય, પણ યુસી, નવરાત્રિમાં મારી ફોરેનર ફ્રેન્ડ આવી’તી. મેં કહ્યું ‘થિસ ઈઝ અવર નાઇન નાઇટ્સ’ ગરબો ચાલતો’તો. મેં કહ્યું ‘ધિસ ઈઝ અવર રોટેટિંગ ડાન્સ’. ‘‘તારી બાંકી રે પાઘલડીનું ફૂમતું રે મને ગમતું રે આ તો કહું છું રે પાતળિયા તને અમથું.’’ મને પૂછે ‘વોટ ડુ ધિસ લાઇંસ મીન?’ આઈ સેઇડ, ‘વી જસ્ટ સિંગ ઈટ, વી હેવ સ્ટોપ્ડ ઇંટરપ્રિન્ટિંગ ધેમ સિંસ માય ગ્રાંડમાઝ ટાઇમ.’ આઈ મીન યુ સી. તમે એમ ને એમ ગરબાનો મતલબ કેવી રીતે સમજાવી શકો? યુ નો પહેલાં તો ગુજરાતી આવડવું જોઈએ. પછી અંગ્રેજી આવડવું જોઈએ. આ ફોરેનરો પણ છે ને મોટી લપ હોય છે. આપણે ગુજરાતીઓ ફોરેન જઈએ તો કોઈને કશું પૂછીએ છીએ? ચૂપચાપ એફિલ ટાવર સાથે ફોટો પડાવીને આવતાં રહીએ છીએને?

ઈટ્સ ક્રેઝી, મારી ફોરેનર ફ્રેન્ડ કહે કે મારે થોડા ગુજરાતી વડ્ર્સ શીખવા છે. મને થયું કે મને તો આવો વિચાર આવ્યો જ નંઈ. તમે જ કો’ હવે ગુજરાતીમાં એને હું શું શીખવું?

ગુજરાતીમાં ગાળો પાક્કી આવડે છે. બૂલશીટ. અંગ્રેજીમાં તો એય ન આવડે. અંગ્રેજીમાં રિકવેસ્ટથી થોડી વાત કરી શકું બાકી ઝઘડો તો ગુજરાતીમાં જ ફાવે. એમાં ય જો કે સુરતી, પાલનપુરીની સામે તો કાચો જ પડું.

મારાં દાદી મારા માટે કે’ છે, બાવાના બેય બગડયા… નાવ ડોન્ટ આસ્ક મી વોટ ઈટ મીસ. સમટાઇમ્સ શી સેઇઝ ધોબીનો કૂતરો ન ઘરનો ન ઘાટનો. આઈ અંડરસ્ટેન્ડ કૂતરો એન્ડ ઘર, બટ આઈ ડોન્ટ અંડરસ્ટેન્ડ ધોબી એન્ડ ઘાટ. ઈટ સીમ્સ ફની એન્ડ સાર્કાસ્ટીક. આઈ ટોલ્ડ દાદીમા ટુ એકસપ્લેઇન. શી સેઇડ પાકા ઘડે કાંઠા ન ચડે. આઈ ડોન્ટ અંડરસ્ટેન્ડ ઇવન ધીસ શીટ. શી સેઇડ ભેંસ આગળ ભાગવત. આમાં ભેંસ ક્યાંથી આવી? બુલશીટ…ધીસ સ્ટુપિડ લેંગ્વેજિસ..ધ હોલ બંચ ઓફ શીટ…એની માને પયણે…

Advertisements

4 comments

  1. અરવિંદભાઈ,

    મને આ પોસ્ટ ખુબ જ ગમી.

    ગુજરાતી ભાષા વિષે ભવિષ્યમાં શું હશે તેનો ખ્યાલ “રમુજ” ભાવે ગમ્યો.

    ખરેખર અહી એક સત્ય કહેવાયું છે.

    આજે પરદેશમાં બાળકો ગુજરાતી લખી નથી શક્તા એના દુઃખ કરતા “લખી પણ શકતા નથી”એ જાણી ખુબ જ દુઃખ થાય છે.

    અહી મુખ્ય વાંક ઘણીવાર માતપિતાનો હોય છે..કે જેમણે આ માટે જરા પણ રસ લેવાની તસ્દી લીધી નથી..થોડો વાંક પરદેશના

    વાતાવરણનો પણ ગણી શકાય..અંગ્રજી માધ્યમ અને કોઈ પણ ગુજરાતી ભણવા માટે શાળા નહી.

    આવા સંજોગોમાં “ગુજરાતી અંગ્રેજી “નું ભેળસેળવાળી “બોલી” પણ વ્હાલી લાગે.

    આ રહી પરદેશની વાત !

    પણ હવે વાત કરીએ ગુજરાતની……

    આજે અંગ્રેજી માટે ખુબ જ મોહ છે “કોન્વટ શાળા” માં ભણવું કે છોકરો અંગ્રેજીમાં બોલે એટલે માતાપિતા ખુશ.

    અને આજે છાપાઓમાં ગુજરાતી સમાચારો આપતા અંગ્રેજી શબ્દો અનેકવાર લખાય. આ બધું જાણી વધારે દુઃખ થાય.

    અને કહેવતો તો જાણે ભુલાય જતી છે…કહેવતો જ ભુલાય તો એનો અર્થ ના જાણવો એ કાંઈ મોટી વાત ના કહેવાય !

    આટલું લખ્યું તેમ છતાં….આપણી ગુજરાતી ભાષા રહેશે અને રહેશે એવું મારૂં માનવું છે.

    ડો. ચંદ્રવદન.

    Arvindbhai,
    Enjoyed this Post.
    DR. CHANDRAVADAN MISTRY
    http://www.chandrapukar.wordpress.com
    Inviting all to my Blog for Anjali Post…CinePhotograph and more !

    Like

  2. સરસ મજાની વાત લઇ આવ્યા.

    તમે ગુજરાતી ભાષા માટે ઘણું યોગદાન આપો છો. પહેલા પણ તમે પુસ્તક વિતરણ યોજેલું પણ એમાં અંગ્રેજીના ક્રેઝના કારણે તમને યોગ્ય પ્રતિસાદ નહોતો મળ્યો.

    એ અનુસંધાનમાં કહેવાતા અંગ્રેજી શાળાના બાળકોની ભાષા વિષે આપનો આ લેખ ગમ્યો.

    Like

  3. બાવાના બેય બગડ્યા 🙂
    ધોબીનો કૂતરો ન ઘરનો ન ઘાટનો 🙂
    પાકા ઘડે કાંઠા ન ચડે 🙂
    ભેંસ આગળ ભાગવત 🙂

    અરે વાહ એક ફકરામાં ચાર ચાર કહેવતો

    સંગ એવો રંગ – અરવિંદભાઈ તમેય હવે કોપી-પેસ્ટ કરવા લાગ્યા ખરા – આ તો પાકા ઘડે..

    Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s