અન્ધશ્રદ્ધા ભ્રષ્ટાચારનું મુખ્ય કારણ હોઈ શકે ?

અન્ધશ્રદ્ધા ભ્રષ્ટાચારનું મુખ્ય કારણ હોઈ શકે ?

આદરણીય શ્રી ગોવિંદભાઈ મારૂના બ્લોગ ઉપર ભ્રષ્ટાચારનું મુખ્ય કારણ જ અન્ધશ્રદ્ધા છે
મથાળાં વાળો લેખ થોડા દિવસો પહેલાં વાંચેલો. તે વિષે પ્રતિભાવ જણાવવા મન થયેલું પરંતુ અન્ય વાચકોના પ્રતિભાવો વાંચતા મોટા ભાગના, મારાં કરતાં અનેક ઘણાં વિદ્વાન-અભ્યાસુ-ચિતક અને વિશાળ વાચન ધરાવનારા હોઈ, આવા ગહન વિષય ઉપર પ્રતિભાવ જણાવતા લઘુતાપણૂં અનુભવતા, વાઘના મોઢામાં માથું મૂકવાની હિમત નહિ થતા, પ્રતિભાવ જણાવવાનું માંડી વાળેલું.

તેમ છતાં ભ્રષ્ટાચાર અને અંધશ્રધ્ધાએ મારો પીછો નહિ છોડયો અને મનોમન આ વિષે ઘુંટન ચાલ્યા કર્યું. આથી આ વિષે મારા બ્લોગ ઉપર મારાં સ્વતંત્ર વિચારો મૂકવાનો નિર્ણય કર્યો. પરિણામે આ લેખ આપ સૌના વાચન અને પ્રતિભાવ માટે અત્રે મૂકી રહ્યો છું.

સૌ પ્રથમ ભ્રષ્ટાચાર અને અંધશ્રધ્ધા વચ્ચે શું સંબંધ હોઈ શકે ? ભ્રષ્ટાચારનું મુખ્ય કારણ અંધ્ધ્શ્રધ્ધા હોઈ શકે ? તે વિષે વિચારતા પ્રશ્ન એ થાય છે કે ભ્રષ્ટાચાર એટલે શું ? એનું મૂળ શૂં – કેવું અને ક્યારે શરૂ થયો વગેરે વિચારતા માનવીની વિકાસ યાત્રાને અવગણી ના શકાય. ઉત્ક્રાંતિકાળથી વિચારીએ તો માનવી તેની પ્રાથમિક અવસ્થામાં ટોળામાં રહેતો અને જે બળવાન હોય તે નાયક કહેવાતો. આ ટોળાઓ કોઈ એક સ્થળે સ્થિર નહિ રહેતા વિચરતા રહેતા અને ક્યારેક અન્ય ટોળાઓ સાથે લડાઈ પણ થતી. વિજયી ટૉળાના સભ્યોના પરાજિત ટોળાના લોકો તેમના નોકર/ગુલામ તરીકે રહેતા. અંદરોઅંદર પૂરુષો-સ્ત્રીઓ સાથે સંબંધ બાંધી પ્રજનન પણ કરતા .હજુ લગ્ન જેવી કે એક પતિ કે એક જ પત્નિની પ્રથા શરૂ થઈ નહિ હતી. પેદા થતા બાળકો ટોળાના ગણાતા. પ્રાથમિક અવસ્થામાં પોતાની સલામતિ અને ખોરાક માટે માનવી જંગલ અને નદી કાંઠે વસવાટ કરવાનું પસંદ કરતો. પૂરુષ સામાન્ય રીતે ખોરાક મેળવવા મોટાભાગનો સમય બહાર જ રહેતો અને સ્ત્રીઓ ઘર અને બાળકો સંભાળતી.

માણસ વિચારશીલ પ્રાણી સાથે સામાજિક પ્રાણી છે જેમ જેમ વિકાસ થતો ગયો તેમ તેમ માનવી નિયમ બધ્ધ સમાજ ઉભો કરવા પ્રયત્નશીલ બન્યો અને જેને સંસ્કાર અને સંસ્કૃતિ તરીકે ઓળખ મળી જેમ જેમ પ્રગતિ અને વિકાસ થતો ગયો તેમ તેમ જરૂરિયાતો બદલાતી ગઈ, વધતી પણ ગઈ અને તેથી તેની શોધમાં વધારે ભટકવું પડતું અને ચીજ-વસ્તુઓ મેળવવા લડાઈ પણ કરવી પડતી. લડાઈ, ઝ્ગડા સમાપ્ત કરવા વિચારશીલ મનુષ્યે પોતાની જરૂરિયાત પ્રમાણે વિનિમય કરવાની રીત શોધી કાઢી. સમય જતાં ચીજ-વસ્તુની અવેજીમાં ચલણ શોધ્યું. માંગ અને પુરવઠા વચ્ચે મોટો ફેર રહે ત્યારે પસંદગીની વસ્તુ મેળવવા કિમત ઉપરાંત ખાનગીમાં ભેટ સોગાદ આપવાનૂં શરૂ થયું તો કેટલાક કે જે આવી ભેટ-સોગાદ સ્વીકારવા ઈન્કાર કરી રહ્યા હતા તેવી વ્યક્તિઓને કોઈ ને કોઈ બહાના/નીમિત્ત શોધી ( જેવા કે દિવાળી./નવું વર્ષ/.જ્ન્મદિન/લગ્ન/લગ્નદિન વગેરે ‌) ભેટ આપવાનું શરૂ થયું હોવું જોઈએ, જે ભેટ આખરે લાંચ-રુશ્વત બની રહેવાની હતી-બની ચૂકી છે !

આ સમયગાળા દરમિયાન શાસન વ્યવસ્થા પણ અસ્તિત્વમાં આવી અને શાસક અને શાસિત એમ વર્ગો ઉભા થયા. જે આજના આધુનિક સમયમાં માત્ર ચીજ-વસ્તુ મેળવવા માટે મર્યાદિત નહિ રહેતા, વેપાર, ઉધ્યોગ અને સત્તા વગેરેમાં વર્ચસ્વ મેળવવા મોટી રકમનું પ્રલોભન સરકારી અધિકારી અર્થાત સત્તાધારીઓને આપવાનું શરૂ થયુ જે આજે આપણાં દેશમાં મોટા સ્વરૂપે ભ્રષ્ટાચાર રૂપે ઓળખાય છે.

પેલા લેખમાં અંધશ્રધ્ધાને બ્રહ્મા-વિષ્ણુ-મહેશ કે હનુમાન જેવા પાત્રો કે રામાયણ, મહાભારત જેવા પૌરાણિક પુસ્તકોને જવાબદાર ઠરાવવા પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. અરે ! વસતી વધારો પણ આવા પુસ્તકોને કારણે થઈ રહ્યો હોય તેવું પ્રતિપાદન કરવાનો પ્રયત્ન કરાયો છે. આથી એમ માનવાને કારણ રહે કે કાં પૌરાણિક પુસ્તકો અને પાત્રો વિષે પૂર્વગ્રહ હોઈ શકે અથવા યોગ્ય તર્કનો અભાવ કે પછી ડૉ.આબેંડકર તરફનો અહોભાવ ! ડૉ. આંબેડકરના શબ્દોનો માત્ર શબ્દાર્થ ( લીટરલ મીનીંગ ) ને જ ધ્યાનમાં લઈ શબ્દો પાછળનો હેત્વાર્થ ધરાર નહિ સ્વીકારવા, સમજવા કે સમજાવવા ઈંન્કાર કરવામાં આવી રહ્યો હોય તેમ જણાય છે.

અલબત્ત વસતી વધારાને કારણે અનેક સમસ્યાઓ પેદા થતી રહે છે પરંતુ તે માટે આપણાં દેશમાં હજુ પણ અશિક્ષીત લોકો મોટી સંખ્યામાં છે પરિણામે અજ્ઞાનતા- ઉપરાંત સતર્કતા અને સજાગતાના અભાવને જવાબદાર ગણાય ! વસતી વધારો આપણાં દેશ કરતા પણ વધારે ચીન અને અન્ય દેશોમાં છે તેના કારણોમાં કયા પુસ્તકો કે પાત્રોને જવાબદાર ગણાવીશું ?

રામાયણ-મહાભારત ભાગવત કે અન્ય ધાર્મિક પુસ્તકો જે તે સમયની સામાજિક પરિસ્થિતિ-રીત-રિવાજો-માન્યતાઓ અને સંજોગો વગેરે દર્શાવે છે. કોઈક પ્રસંગોમાં વર્ણવેલા ચમત્કાર જેવા બનાવો ખચિત પણે ભ્રષ્ટાચાર કે અંધશ્રધ્ધાના ધ્યોતક ના ગણી શકાય. શક્ય છે, કે આ પુસ્તકો અને પાત્રો કોઈની કલ્પના હોઈ શકે પણ તેનો અર્થ એ નથી કે તે પુસ્તકો કે પાત્રો જે તે સમયની વાસ્તવિક સામાજિક પરિસ્થિતિ કે પ્રવર્તમાન સંજોગોનું પ્રતિબિંબ નથી.

વળી અંધશ્રધ્ધા માત્ર હનુમાન જેવા પાત્રો દ્વારા ફેલાતી હોય તો વિદેશોમાં પણ આવા સમકક્ષ પાત્રો અસ્તિત્વ ધરાવે જ છે. જેવા કે સુપરમેન-સ્પાઈડર મેન-હર્ક્યુલીશ-સેમશન-ડીલાઈલા-રોબિન હૂડ વગેરે. આ ઉપરાંત અનેક પુસ્તકો પણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેવા કે જુલેવર્નના અને અન્ય લેખકોના પુસ્તકો. વિદેશના આવા લેખકો અને પુસ્તકોને આપણાં મોટા ભાગના વિચારકો-ચિંતકો દ્વારા સરાહનીય ગણવામાં આવે છે જ્યારે દુર્ભાગ્યે આપણાં દેશના કેટલાક ચિંતકો આપણાં દેશમાં આપણાં આવા સમકક્ષ પુસ્તકો અને પાત્રો ઉપર પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગણી કરે છે જે આપણી દુર્બળ અને ગુલામી માનસિકતાની વિટંબણા જ ગણાય !

ટૂક્માં ભ્રષ્ટાચારનું મુખ્ય કારણ અંધશ્રધ્ધા સ્વીકારવાનું મુશ્કેલ બની રહે છે.

વાસ્તવમાં મારા નમ્ર મત પ્રમાણે ભ્રષ્ટાચારને પોષતી આપણી માનસિકતા, જેવી કે અન્ય કરતાં કંઈક વધારે મેળવી લેવું, બીજા કરતા.સમાજમાં ચડિયાતા-ધનિક- દેખાવું,. મોટા દેખાવાની-શ્રેષ્ઠ દેખાવાની ઉપરાંત માલિકી ભાવના-એક હથ્થુ સત્તા અને સંપત્તિ હાંસલ કરવાની લાલસા,. સર્વોચ્ચ અને સર્વ શ્રેષ્ઠ અને સમાજના અન્ય લોકોથી અલગ પ્રતિભા ઉભી કરવાની લાલચ-મની પાવર દ્વારા પોતે ધારે તે કરી શકે તેવી ભ્રમણામાં રાચવાની વિકૃતિ વગેરે ગણાવી શકાય ! બીજા શબ્દોમાં સ્વાર્થયુક્ત નીતિ, સત્તાકાંક્ષી રાજનીતિ, અને અધિકાર વાદ સાથે મોટા સત્તાધારીઓ/ઉધ્યોગ પતિઓ/વ્યાપારીઓ/અમલદારો દ્વારા આચરાતી ભ્રષ્ટ નીતિ ભ્રષ્ટાચારની ગંગોત્રી ગણી શકાય ! એક વાત સ્પષ્ટ છે કે એકના ડબલ કે ત્રણ ગણા કરવાની લાલચ કે માનસિકતા માત્ર અને માત્ર ગરીબોમાં જ હોય તેમ માનવું તે મૂળભૂત રીતે માનવીની પ્રકૃતિને ધરાર નહિ ઓળખવાનો ઈન્કાર ગણાવો જોઈએ. મારાં સ્વાનુભવે હું કહી શકું તેમ છું કે પૈસાદારો જેટલા પૈસા એકઠા કર્યા કરવાની વૃતિ ધરાવનાર ગરીબો ભાગ્યે જ જોવા મળશે ! અને તેથી હું ઘણી વાર કહેતો રહું છું કે ધનિકો જેવા કોઈ ગરીબો જોવા નહિ મળે !

હા ! તે વાત સાથે સહમત છું કે, સાધુઓ-સંતો-ગુરૂઓ-મહંતો-સ્વામીઓ- કથાકારો-જ્યોતિષિઓ-ગ્રહો અને કુંડળીઓ વગેરે દ્વારા પોતાના અંગત સ્થાપિત હિતો જાળવવા વહેમો ફેલાવતા રહે છે જે અંધશ્રધ્ધાને પોષતી હોઈ શકે પણ તેથી જ માત્ર ભ્રષ્ટાચાર ફેલાવવા/કરવા મુખ્યકારણ ના બની શકે તેમ મારું દ્ર્ધ માનવું છે.!

અંતમાં ભ્રષ્ટાચારનું મુખ્ય કારણ જ અન્ધશ્રદ્ધા લેખમાં જે કહ્યું છે તે હું પણ અત્રે દોહરાવી રહ્યો છું.

મહાત્મા જ્યોતીરાવ ફુલે ‘ગુલામગીરી’ નામના પુસ્તકમાં લખે છે, ‘વીદ્યાના અભાવે મતી નાશ પામી, મતીના અભાવે નીતી નાશ પામી, નીતીના અભાવે ગતી નાશ પામી, ગતીના અભાવે ધન નાશ પામ્યું, ધનના અભાવે શુદ્રોનું પતન થયું – માત્ર એક અજ્ઞાનતાને કારણે જ આ બધું થયું.’ અસ્તુ !

Advertisements

8 comments

  1. एक दिन मैं मंदिर गया था। पूजा हो रही थी। मूर्तियों के सामने सिर झुकाए जा रहे थे। एक वृद्ध साथ थे, बोले, ‘धर्म में लोगों को अब श्रद्धा नहीं रही। मंदिर में भी कम ही लोग दिखाई पड़ते हैं।’
    मैंने कहा, ‘मंदिर में धर्म कहाँ है?’
    मनुष्य भी कैसा आत्मवंचक है : अपने ही हाथों बनाई मूर्तियों को भगवान समझ स्वयं को धोखा दे लेता है!
    मनुष्य के हाथों और मनुष्य के मन से जो भी रचित है, वह धर्म नहीं है। मंदिरों में बैठी मूर्तियां भगवान की नहीं, मनुष्य की ही हैं। शास्त्रों में लिखा हुआ मनुष्य की अभिलाषाओं और विचारणाओं का ही प्रतिफलन है- सत्य का अंतर्दर्शन नहीं। सत्य को तो शब्द देना संभव नहीं है।
    सत्य की कोई मूर्ति संभव नहीं हैं; क्योंकि वह असीम है, अनन्त और अमूर्त है। न उसका कोई रूप है, न धारणा, न नाम। आकार देते ही वह अनुपस्थित हो जाता है।
    उसे पाने के लिए सब मूर्तियां और सब मूर्त धारणाएं छोड़ देनी पड़ती हैं। स्व-निर्मित कल्पनाओं के सारे जाल तोड़ देने पड़ते हैं। वह असृष्ट तब प्रकट होता है, जब मनुष्य की चेतना उसकी मन:सृष्ट कारा से मुक्त हो जाती है।
    वस्तुत: उसे पाने को मंदिर बनाने नहीं, विसर्जित करने होते हैं। मूर्तियां गढ़नी नहीं, विलीन करनी होती हैं। आकार के आग्रह खोने पड़ते हैं, ताकि निराकार का आगमन हो सके। चित्त से मूर्त के हटते ही वह अमूर्त प्रकट हो जाता है। वह तो था ही, केवल मूर्तियों और मूर्त में दब गया था। जैसे किसी कक्ष में सामान भर देने से रिक्त स्थान दब जाता है। सामान हटाओ और वह जहाँ था, वहीं है। ऐसा ही है,सत्य। मन को खाली करो वह है।

    Like

  2. અંધશ્રદ્ધા અને ભ્રષ્ટાચાર મળી સંપીને એકજ ઘરમાં રહે છે.

    જ્યાં સુધી પૈસા માટે દેશ-દુનિયામાં પરિભ્રમણ કરતા બાવા-બાવીઓ શાસ્ત્રોમાંથી નીકળતા જીવન જીવવાના આદર્શો સમજાવી ન શકે ત્યાં સુધી અંધશ્રદ્ધા અને ભ્રષ્ટાચાર રહેવાના,રહેવાના અને રહેવાનાજ. હિંદુ ધર્મના શાસ્ત્રો તો જીવન જીવવાના આદર્શો આપતો એક બહું મોટો ખજાનો છે. દા.ત. અહિ પરદેશમાં લોકો પાસેથી પૈસા ખંખેરવા માટે દર વર્ષે તુલસી વિવાહ એટલેકે ભગવાનને તુલસીના છોડ સાથે પરણાવે છે. આ બાબત તો નાના બાળકની સમજમાં પણ નહિ આવે. સ્વામી સચ્ચિદાનંદની સમજણ પ્રમાણે(શ્રી કૃષ્ણ ઉપનિષદ) “તુલસી વિવાહ એટલે વિવેક વિનાની ધર્મ ભાવના એટલે અંધશ્રદ્ધા. ભગવાન કોઇ તુલસીના છોડને પરણતા નથી. તુલસીનો અર્થ થાય છે ભક્તિ. તુલસી એ ભક્તિનું પ્રતિક છે. ભક્તિરૂપી વૃંદાને ભગવાનની સાથે પરણાવો ત્યારે નામ થાય તુલસી વિવાહ અને સંસાર સાથે પરણાવો ત્યારે થાય માયાવી જીવન. કોઇ સંત મહાત્મા આવી હ્રદયના(બાવળ રૂપી) કાંટા ઊખેડી ઊખેડીને તુલસી(ભક્તિ-પ્રેમ) વાવે ત્યારે હ્રદય આખું વૃંદાવન થઇ જાય. પછી ૧૬૦૦૦ ગોપીઓ(નાડીઓ) દોડતી આવે અને મહારાસ રચાવે તે કહેવાય રાસલીલા.” આ બધા રૂપકો છે.

    આ બાવા-બાવીઓ કેમ ફાવે છે તે જણાવું કે દર વર્ષે પરદેશોમાં સેંકડો મંદિરો બનતા હોઈ તેમને હંમેશા પૈસાની જરૂર રહેતી હોય છે એટલે ટકા પ્રમાણે કરાર કરવામાં આવે છે. એમાંએ ભ્રષ્ટાચારતો ખરોજ. આ બાવાઓ મોક્ષનીજ વાતો કરતા હોય છે. તેમની નજરમાં રાષ્ટ્ર નથી અને મોટેભાગેના માનવતાની વાતો પણ કરતા નથી. અહિ એક બે વર્ષ પહેલાં એક જાણીતી બાવી આવેલી અને તે ગૌ શાળા માટે સારાએવા પૈસા લઇ ગયેલી, રૂબરૂ તપાસ કરતા જણાયું તો ત્યાં તે પૈસાનો ૧૦% પણ ઉપયોગ થયો નથી.

    દેશ ગુલામ એમજ નથી થતો. રાષ્ટ્રને નજરમાં રાખ્યા વગર પ્રજાને ફક્ત મોક્ષ માટેજ ધર્મ સમજાવવામાં આવે તો એ પ્રજા પત્થરની નાવમાં બેઠા બરાબર છે અને એ તેમને અવશ્ય ડુબાડશે.

    ધર્મના શાસ્ત્રોને દૂર કરી શકાય નહિ. જો કરવામાં આવે તો વેક્યુમ થાય અને તેથી પ્રજામાં આદર્શ વગરનું જીવનનો પાદુર્ભાવ થાય અને તે કોઈના માટે લાભદાયક નથી.

    ભ્રષ્ટાચારના મૂળ બહું ઊંડા એને તાત્કાલિક તો કોઈ દૂર કરી શકે એવું હું માનતો નથી. એના મૂળ પ્રાથમિક શિક્ષણથી માંડી ઊંચે પ્રાઈમ મીનીસ્ટર સુધી ફેલાયેલાં છે.આ તો એક જાતનું કેન્સર છે.એના ઊપાય મને તો દેખાતો નથી. આમ છતાં શું કરી શકાય તે ટૂંકમાં જાણવું કે, પ્રાથમિક સ્કૂલના બાળકોને એવું શિક્ષણ અપાવું જોઈએ કે તેઓ ખુબ પ્રમાણિક અને માનવતા વાદી થાય, એમાં માતા-પિતાનો સહકાર અત્યંત જરૂરી છે, અને રાજ્ય સરકારે પણ જોવું જરૂરી કે “જે દુ:ખને લીધે જોગી થયા તે દુ:ખ તો પહેલુજ આવ્યું.” એવું ન થાય. મતલબ કે ત્યાં પણ લાંચ રૂસ્વત ચાલતી ન હોય. જો બાળક પ્રમાણિક થાય તો બાકીના ગુણો તો આપમેળેજ આવશે. આમ ધીમે ધીમે આગળ વધી શકાય. હવે આમાં જો માં-બાપજ હરામી હોય તો બાળકો કેવી રીતે સાચા અને પ્રમાણિક થઇ શકે?

    બીજો ઉપાય એ કે દેશને સારા નેતાઓ મળે તો ભ્રષ્ટાચાર ઉપરથી નીચે સુધી ઝડપથી દૂર કરી શકાય.

    આ બાબતમાં જેટલું લખી શકાય, તેટલું ઓછું. બે હાથ જોડી ભગવાનને પ્રાર્થના કરુંકે મારા દેશને ભ્રષ્ટાચારથી બચાવે.

    ભીખુભાઈ મિસ્ત્રી
    હ્યુસ્ટન, ટેક્ષાસ, યુ એસ એ
    ફોન: ૨૮૧ ૮૭૯ ૦૫૪૫

    Like

  3. અરવિંદ કાકા,
    તમારી વાત સો એ સો ટકા સાચી છે. પોતાની ભૂલોનો સ્વીકાર કરવાની જગ્યાએ રામાયણ- મહાભારત જેવા ધર્માંગ્રંથો પર અને હનુમાન, રામ જેવા પૌરાણિક પત્રો પર દોષ ઢોળીને છુટી જવાની વેતરણ છે આ બધી. બાકી હનુમાને ક્યાં કીધું છે કોઈને કે પોતાના સ્વાર્થ માટે દેશનું નખ્ખોદ કાઢો. આવા લોકો પાછા પોતાની જાતને જસ્ટીફાય કરવા માટે વિચારક, રેશનાલીસ્ટ અને એવા મોટા મોટા લેબલો લગાડીને ફરતા હોય છે. પણ આ લેબલોની પાછળ છુપાયેલો હોય છે હલ્હાલતો ગંધાતો પુર્વાગ્રહવાદ.

    Like

  4. ભ્રષ્ટાચાર એટલે ઓછા ખર્ચે , ઓછી મહેનતે કે કોઈના ભોગે વધુ મેળવી લેવાની એક પધ્ધતી.
    આ માટે શામ દામ કે કૂટનીતિ કામે લગાડવામાં આવે અને અંગત હિતને પ્રાધાન્ય ને જાહેર હિત કે
    આદર્શોની વાતોની અવગણના.
    આ માટે પરિસ્થિતિઓ ,સામાજિક વિકાસ ને આપે કહ્યું તે મુજબ વિવિધ પરિબળો ભાગ ભજવે જ.
    આપે કહ્યું તે તદ્દન સાચું છે અંધ વિશ્વાસના ઓઠા હેઠળ તર્ક સાધુઓ ,સારી વસ્તુઓને પણ ખોટી
    ચીતરવામાં પાછીપાની કરતા નથી, સંસ્કૃતિના વિકાસ માટે અને ઘડવા માટે ,જતન કરવા કરેલા પ્રયત્નો નાના સૂના નથી જ. અનેક બાહ્ય પરિબળો વચ્ચે ટકી રહેવું અઘરું છે અને સમય જતાં જેમ સંપ્રદાયોની
    વાડાબંધી ની જેમ અનેક નકારાત્મક પાસાઓ ઊભા થતા જાય છે, તેનો વિચાર કરી સુધારો કરવો જોઈએ.
    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

    યશવંતી ગુજરાત.…રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

    -Pl find time to visit my site and leave a comment

    સ્વરચિત અને ગમતીલી ગદ્ય અને પદ્ય રચનાઓ
    http://nabhakashdeep.wordpress.com/

    With regards
    Ramesh Patel

    Like

  5. મુ.શ્રી અરવિંદભાઈ,
    તમારૂં આ કથન સોએસો ટકા સાચું છે કે “એક વાત સ્પષ્ટ છે કે એકના ડબલ કે ત્રણ ગણા કરવાની લાલચ કે માનસિકતા માત્ર અને માત્ર ગરીબોમાં જ હોય તેમ માનવું તે મૂળભૂત રીતે માનવીની પ્રકૃતિને ધરાર નહિ ઓળખવાનો ઈન્કાર ગણાવો જોઈએ. મારાં સ્વાનુભવે હું કહી શકું તેમ છું કે પૈસાદારો જેટલા પૈસા એકઠા કર્યા કરવાની વૃતિ ધરાવનાર ગરીબો ભાગ્યે જ જોવા મળશે ! અને તેથી હું ઘણી વાર કહેતો રહું છું કે ધનિકો જેવા કોઈ ગરીબો જોવા નહિ મળે !
    વસ્તીવધારાનો દોષ પણ ગરીબો પર નાખીને ધ્યાન બીજે વાળવાના પ્રયત્ન થાય છે ‘અભીવ્યક્તી’ પર મેં લખ્યું છે કે દેશનો વિકાસ ન થવાનું આ મુખ્ય કારણ નથી. મૂળ કારણ ખોટી આર્થિક નીતિઓ છે. વસ્તી વધારો ન થાય તો ગરીબોને લાભ મળે એ પોતે જ એક અંધશ્રદ્ધા છે. ધન કદી ગરીબો તરફ નથી આવતું એટલે એ લોકો ગરીબ રહે છે.
    આમ છતાં વસ્તીની સમસ્યાને હું સંપૂર્ણપણે નકારતો નથી,આવકની અસમાનતાને છાવરવા માટે એનો ઉપયોગ થાય છે તે સામે મારો વાંધો છે.

    Like

  6. પ્રિય અરવિંદભાઈ;
    પ્રેમ;
    તમારા મંતવ્યો મેં વાંચ્યા છે. તમે નિખાલસ અને સાફ દિલના છો તેવી છાપ અવશ્ય છોડી જાઓ છો.એક તરફ ટ્રેડિશનલ ભારતિય સંસ્કૃતિ અને સંસ્કારોની છાપ મન પર પડેલી છે અને બીજી તરફ એજ્યુકેશન, અનુભવ અને તર્ક કહે છે કે ધર્મના નામે ચાલતા બખડજંતરો,જાત જાતની માન્યતાઓ અને અંધશ્ર્ધ્ધામાં સબડતા લોકો, નિતીમત્તાનું થયેલુ ધોવાણ, બદલાયેલા જીવન મુલ્યો, ભ્રષ્ટાચારને ઘણું બધું તમને અકળાવે છે અને તેના કારણો અને નિરાકરણો મળતા નથી. આવી મનોસ્થિતિમાંથી ઘણા બધા લોકો પસાર થઈ રહ્યા છે. અહીં જાત જાતના લોકો છે, દરેકના જુદા જુદા સંસ્કારો છે, જુદા જુદા મંતવ્યો અને મત મતાંતરો છે. બે ચાર જણ આપણી સાથે સહમત થાય પણ ખરા પણ તેનાથી સમસ્યા કાંઈ ઉકલી જવાની નથી. અત્રે મારા ગુરુ એક બ્રહ્મ વચન કહેતા, “समस्या चाहे कोईभी हो उपाय एक और मात्र एक ही है, “ध्यान”. અજમાવી જુઓ. કદાચ બળતા જીવને શાંતિ મળે.
    શેષ શુભ.
    પ્રભુશ્રિના આશિષ;
    શરદ.

    Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s